Het Ara Pacis Museum: bouwtechnologie in dienst van erfgoedbehoud

Het gebouw huisvest de Ara Pacis Augustae, een monumentaal altaar uit de 1e eeuw v.Chr., opgericht ter ere van de terugkeer van keizer Augustus uit zijn veldtochten in Spanje en Gallië. Het altaar symboliseert het begin van de Pax Romana, een lange periode van vrede en welvaart in het Romeinse Rijk.

Een nieuw ‘omhulsel’ voor een oud monument

Als ontwerp van Richard Meier wordt het Ara Pacis Museum beschouwd als de eerste grootschalige stedenbouwkundige en architecturale ingreep in het historisch centrum van Rome sinds de fascistische periode. Het gebouw is opgevat als een hedendaags ‘omhulsel’ voor een te bewaren monument en combineert staal, glas, stucwerk en travertijn tot een heldere, moderne compositie.

Het complex is georganiseerd langs een noord-zuidas, parallel aan de Lungotevere, en is driedelig opgebouwd. Centraal bevindt zich een volledig beglaasd volume van 8 x 6 meter dat het altaar beschermt en tegelijk zichtbaar maakt voor het publiek. Aan weerszijden sluiten secundaire volumes aan met onder meer een auditorium met 140 zitplaatsen, administratieve kantoren, tentoonstellingsruimtes en horecafuncties.

Ruimtelijke opbouw en toegankelijkheid

De toegang tot het museum bevindt zich aan de via Tomacelli. Een opeenvolging van trappen en hellingen in gepolijst travertijn begeleidt de bezoeker geleidelijk naar het museumniveau. Dit traject leidt naar een duidelijk afleesbaar voorportaal, dat fungeert als overgangsruimte naar de grote glazen zaal waarin het archeologische monument is ondergebracht.

De werken aan het nieuwe paviljoen startten in 2000. In 2005 werd het gebouw gefaseerd geopend en officieel ingehuldigd op 23 september, de geboortedag van keizer Augustus.

Microklimaat en verlichting als ontwerpparameters

Van bij het ontwerp stonden verlichting en microklimaatbeheersing centraal, aangezien deze cruciaal zijn voor de preventieve conservatie van het eeuwenoude altaar. Het museum werd uitgerust met een geïntegreerd systeem van actieve en passieve technieken, waaronder geavanceerde klimaatregeling, controle van natuurlijke en kunstmatige verlichting, een stralingsinstallatie voor vloerkoeling en -verwarming, en beglazing met een hoge thermische en akoestische isolatiewaarde.

Gerichte toepassing van Edilteco-producten

Binnen dit technische kader werden verschillende producten van Edilteco ingezet om specifieke bouwkundige en energetische uitdagingen aan te pakken. Voor de dakopbouw van het glazen volume werd gekozen voor Politerm Blu, een lichtgewicht afschotlaag op basis van nieuwe EPS-parels, die een hoge thermische isolatiewaarde combineert met een beperkt eigengewicht. Boven deze laag werd een dubbele waterdichting aangebracht, afgewerkt met marmeren platen.

Ook op de daken en het plein rondom het museum werden lichtgewicht chapes in Politerm Blu toegepast, geschikt voor verhoogde vloerafwerkingen op tegeldragers. Rond het altaar zelf werd hetzelfde materiaal gebruikt als vullaag onder het stralingssysteem voor vloerkoeling en -verwarming, met een dosering van 250 kg/m³ en een lambda-waarde van 0,067 W/mK, om het energetisch rendement te optimaliseren.

Daarnaast fungeerde Politerm Blu als thermische muuropvulling, met laagdiktes tot 50 cm, in de kantoren op de semi-ondergrondse verdieping. In totaal werd in het Ara Pacis Museum circa 1.000 m³ van dit materiaal verwerkt.

Voor de meer dan 1.000 m² aan externe verticale gevelvlakken werd afgezien van een traditioneel gevelisolatiesysteem met platen. In plaats daarvan werd gekozen voor Isolteco 230, een isolerend pleistersysteem dat een continue thermische schil mogelijk maakt zonder de architecturale leesbaarheid van de gevels aan te tasten.

Tot slot werd voor de passieve brandbescherming van de stookruimte het brandwerende pleister Protherm Light toegepast, afgestemd op de veiligheidsvereisten van het gebouw.

Architectuur, techniek en erfgoed in samenhang

Het Ara Pacis Museum toont hoe architectuur, bouwtechnologie en erfgoedzorg kunnen samenvloeien in een geïntegreerd project. De gerichte inzet van materialen en systemen, waaronder de Edilteco-oplossingen voor isolatie en brandbescherming, draagt bij aan de duurzame bescherming van een van de meest bezochte archeologische monumenten ter wereld, zonder afbreuk te doen aan de historische en symbolische waarde ervan.