"Iedere eigenaar wil dat de woningprijzen blijven stijgen, tot niemand nog een huis kan betalen" (Beatriz Van Houtte Alonso)

Uit de reeks ‘Kopen of hopen’ in de krant De Standaard blijkt hoe onbetaalbaar huizen tegenwoordig zijn voor jongeren. Wat opviel is hoe een huis kopen “voor je dertigste”’, zoals CD&V-voorzitter Sammy Mahdi stelt, als een evidentie wordt beschouwd. Dat vraagt om enig perspectief.

De eerste nationale huisvestingswet in België dateert van 1889. De wet was bedoeld om huiseigenaarschap en het kerngezin te promoten onder de arbeidersklasse. In combinatie met een van de meest fijnmazige 19de-eeuwse treinnetwerken in Europa leidde dat tot de suburbanisatie die we vandaag kennen. In de late 19de eeuw was de grote meerderheid van de huishoudens in verstedelijkte gebieden zoals Brabant en Antwerpen niet geregistreerd als eigenaar, wat suggereert dat de meeste mensen huurden.

Het huishouden als statistische eenheid verduistert overigens de individuele eigendomsposities binnen dat huishouden, bijvoorbeeld die van vrouwen, die zeker sinds het invoeren van de Code Napoleon precairder was geworden. In 19de-eeuws België verhuisden mensen ook frequenter dan ooit binnen steden, tussen steden en tussen landen. Ook in andere Europese steden, zoals Parijs, huurden de meesten hun woonplaats, met de kanttekening dat mensen uit de gegoede klasse soms eigenaar waren van vastgoed elders in de stad of daarbuiten.

Een baksteen als hoeksteen

In 2024 was volgens Europese statistieken 70,3 procent van de inwoners van België eigenaar van zijn woonplaats. Dat aandeel komt dicht bij het Europese gemiddelde van 68 procent, maar is hoger dan in andere welvarende landen zoals Duitsland en Zwitserland, waar meer dan de helft van de inwoners huurt.

Huisvestingsbeleid is onlosmakelijk verbonden met pensioenbeleid en ouderenzorg. In een regio waar het uitgebreide gezin en het daarmee gepaarde zorgnetwerk naar de achtergrond is verdwenen en waar de huisvesting van ouderen in grote mate aan private actoren wordt overgelaten, wordt individueel investeren in vastgoed een hoeksteen van de sociale zekerheid. In het Engels heet dat asset-based welfare. Het gebrek aan vertrouwen dat de staat in een degelijk pensioen zal voorzien, verklaart mogelijk de drang bij jongeren om eigenaar te worden. Ze vermoeden bewust of onbewust dat wie geen eigenaar wordt, de facto geen deel uitmaakt van de Belgische welvaartsstaat (DS 19 maart 2025).

In de reeks getuigt een jonge vrouw van 25 over haar wens om huiseigenaar te worden. Ze lijkt bovendien in haar eentje te willen kopen, wat haar extra benadeelt (DS 22 mei 2025). In België wordt het kerngezin nog altijd structureel bevoordeeld, zoals duidelijk blijkt uit het uitkeringssysteem dat samenwonen gelijkstelt aan financiële afhankelijkheid.

Pijnlijke realiteit

Stijgende huisvestingsprijzen zijn het fundament van een asset-based welfare state, schreven geografen Erlend Fikse en Manuel B. Aalbers (KU Leuven) in 2021. Een systeem dat sociale zekerheid baseert op vastgoed, is erbij gebaat dat de vastgoedprijzen stijgen. Dat zet de overheid voor een dilemma: enerzijds rekent ze op de lange termijn op de stijgende waarde van vastgoed, anderzijds moet ze op de korte termijn verantwoording afleggen voor de toenemende onbetaalbaarheid van dat vastgoed. Dit is een pijnlijke politieke realiteit die zelden wordt benoemd.

Nog een gemeenplaats: de wooncrisis los je op door meer te bouwen. Al sinds de 19de eeuw is de eenduidige toepassing van de wet van vraag en aanbod op de woningmarkt voer voor discussie. België is in de Europese Unie na Malta het land met het meeste kamers beschikbaar per persoon. De vraag is dus of er niet eenvoudigweg meer middelen, wil en verbeelding nodig zijn om het patrimonium beter in te richten. Voor de geïnteresseerden biedt het (helaas nog niet vertaalde) boek Chez soi. Une odyssée de l’espace domestique van journaliste Mona Chollet een prikkelend begin.

Beatriz Van Houtte Alonso is doctoraatsstudent aan de vakgroep architectuur en stedenbouw (UGent). Ze doet onderzoek naar huisvesting voor alleenstaanden in negentiende-eeuws Brussel. Dit opiniestuk verscheen eerder in de krant De Standaard.