Luchtfiltratie als ontwerpfactor in ventilatiesystemen

De aandacht voor filtratie vraagt om een bredere kijk dan het louter selecteren van een toestel. Ook de samenstelling, plaatsing en vervanging van filters beïnvloeden de prestaties van het ventilatiesysteem. Zehnder benadrukt hierbij het belang van de keuze voor originele luchtfilters, afgestemd op de gebruikte apparaten. Die filters zorgen immers voor een langere levensduur van de ventilatie-unit, minder onderhoud, een betere luchtkwaliteit en lagere energierekeningen.

Filters als onderdeel van het ontwerpconcept

Ventilatiesystemen met warmteterugwinning zijn opgebouwd als samenhangende gehelen, waarin componenten op elkaar zijn afgestemd. Originele filters die specifiek zijn ontworpen voor een bepaald systeem sluiten nauw aan op de interne geometrie en de voorziene luchtstromen. Dit beperkt het risico op luchtlekken, vervorming of ongewenste bypass van ongefilterde lucht.

Wanneer filters niet systeemgebonden zijn, kunnen afwijkingen in maatvoering of vormvastheid ontstaan. Dat creëert een hoger risico op beschadigingen aan de ventilatie-unit en kan de ontwerpintenties ondergraven, bijvoorbeeld wanneer debieten, geluidsniveaus of comfortwaarden niet langer overeenkomen met de oorspronkelijke berekeningen.

Levensduur en onderhoud als ontwerpparameters

In hedendaagse architectuurprojecten wordt steeds vaker rekening gehouden met de volledige levenscyclus van installaties. De keuze van filtertypes speelt hierin ook een rol. Filters met een gelijkmatige structuur zorgen tenslotte voor een stabiele luchtweerstand, waardoor ventilatoren en warmtewisselaars binnen hun optimale werkingsgebied blijven functioneren.

Dit vertaalt zich in voorspelbare onderhoudsintervallen en een beperktere slijtage van componenten. Voor gebouwen met collectieve installaties of intensief gebruik, zoals meergezinswoningen, scholen of zorgvoorzieningen, kan dit een relevante factor zijn bij het afwegen van exploitatiekosten en beheerlast.

Als voorbeeld verwijst Zehnder naar de ComfoAir Q ventilatie-unit. Wanneer in dit toestel originele Zehnder filters worden gebruikt en deze twee keer per jaar worden vervangen, is slecht één keer per vier jaar een onderhoud nodig. "Originele filters hebben de perfecte maat, waardoor er minder risico is op ongefilterde luchtstroom en schade. Bovendien zijn de filters fijner geweven en wordt het opgevangen vuil gelijkmatig in het filter verdeeld in plaats van aan het oppervlak. Een grof, niet-origineel filter kan ervoor zorgen dat het ventilatiesysteem harder moet werken, wat meer slijtage betekent", aldus Zehnder.  

Binnenluchtkwaliteit en welzijn van gebruikers

De kwaliteit van de binnenlucht heeft ook een directe invloed op het welzijn van gebruikers. Filters bepalen welke deeltjes uit de aangevoerde lucht worden verwijderd en in welke mate pollen, fijnstof en andere allergenen worden tegengehouden. 

Filters met een te grove structuur laten meer verontreinigende stoffen door, waardoor deze zich via het ventilatiesysteem door het gebouw verspreiden. Voor architecten die inzetten op gezonde gebouwen, is de filterkeuze dan ook nauw verbonden met de bredere ontwerpdoelstellingen rond welzijn en gebruikskwaliteit.

Energie-efficiëntie en akoestisch comfort

Naast luchtkwaliteit beïnvloedt filtratie ook energieverbruik en akoestiek. Een filter met hoge luchtweerstand dwingt het systeem om op hogere toerentallen te werken, wat leidt tot extra energieverbruik en meer geluid. Dit kan spanningen veroorzaken tussen technische prestaties en het beoogde comfortniveau.

Geoptimaliseerde filterstructuren ondersteunen een gelijkmatige luchtstroom met beperkte weerstand zodat gevoelige onderdelen van het ventilatiesysteem niet worden overbelast. Dit draagt bij aan een stille werking en een efficiënte warmte- en koude-terugwinning, wat dan weer aansluit bij de energetische ambities van hedendaagse bouwprojecten. Bovendien zorgen originele filters ervoor dat de twee luchtstromen (toevoerlucht en afvoerlucht) in balans zijn zodat er altijd voldoende lucht is om de binnenkomende lucht te verwarmen of te koelen.

Betrouwbare regeling en performantie

Veel moderne ventilatiesystemen maken gebruik van sensoren voor debietregeling en monitoring van de luchtkwaliteit. Een correcte en luchtdichte plaatsing van filters is daarbij essentieel. Wanneer lucht ongefilterd langs het filter stroomt, worden meetwaarden vertekend en verliest het regelsysteem aan betrouwbaarheid.

Voor architecten en ontwerpteams die inzetten op performantie, monitoring of vraaggestuurde ventilatie, is dit een aandachtspunt dat reeds in de ontwerpfase moet worden meegenomen.

Gebruik en onderhoud in de praktijk

Tot slot speelt ook het gebruiksgemak een rol in de uiteindelijke prestaties van het systeem. Duidelijk gemarkeerde filters en eenduidige plaatsingslogica verkleinen de kans op foutieve montage tijdens onderhoud of vervanging. Een verkeerde oriëntatie of volgorde kan de balans tussen toe- en afvoerlucht verstoren en zo het functioneren van het systeem beïnvloeden.

Een doordachte benadering van luchtfiltratie houdt daarom rekening met zowel ontwerpintenties als de realiteit van gebruik en beheer.