OPINIE. Architectuur in de knel: waarom stagiair én zaakvoerder dezelfde strijd delen (Els Van Meerbeek)
-
Els Van Meerbeek is architect, docent en onderzoeker, en medeoprichter van het architectenbureau Carton123.
De invoering van een minimumloon voor stagiairs wordt voorgesteld als een overwinning. Maar wie het debat daartoe beperkt, mist de kern van de crisis waarin de architectuursector zich bevindt. Stagiairs en zaakvoerders dreigen tegen elkaar te worden uitgespeeld, terwijl zij beiden gevangen zitten in hetzelfde onhoudbare systeem.
Het meest recente debat schetst valse tegenstellingen: jong versus ervaren, werknemer versus ondernemer, kleine versus grote spelers. Zo wordt de aandacht afgeleid van het echte probleem: het architectenhonorarium staat al jaren niet meer in verhouding tot de steeds zwaardere taken, verantwoordelijkheden en risico’s. Regelgeving wordt complexer, aansprakelijkheden groter, verwachtingen hoger, terwijl honoraria structureel onder druk staan. In die context is een correcte verloning (voor iédereen binnen een bureau) onmogelijk zonder het voortbestaan van kleine en middelgrote bureaus te bedreigen.
Dat de Orde van Architecten opkomt voor stagiairs is positief, maar waar blijft de even krachtige stem voor zaakvoerders die met minimale marges kwaliteitsvolle architectuur nastreven en correcte lonen proberen te betalen? Extra druk op deze bureaus leidt niet tot een gezondere sector, maar tot verschraling: kleine kantoren verdwijnen, schaalvergroting wordt norm, diversiteit gaat verloren. Jonge architecten belanden zo in steeds precairdere structuren.
Publieke aanbestedingen versterken dit probleem. Honorarium als gunningscriterium leidt tot een race naar de bodem. Wedstrijden zijn vaak ondergefinancierd en borgstellingen disproportioneel. Moeten architecten zich dan terugtrekken uit het ontwerp van scholen, ontmoetingscentra of sociale woningbouw? Dat kan toch niet de bedoeling zijn.
Volgens haar statuten waakt de Orde over de belangen van opdrachtgever, eindgebruiker en samenleving. Maar is het niet tijd dat ook de belangen van architecten zelf worden verdedigd? Minimumlonen zijn een zichtbare ingreep, maar de echte uitdaging ligt in structurele hervormingen: een billijke marktomgeving en bescherming van de sector als geheel.
Het lage honorarium weerspiegelt een bredere maatschappelijke onderschatting van intellectueel en creatief werk. Niemand onderhandelt over de waarde van een doktersbezoek of notariskosten. Waarom dan wel over architectuur, die nota bene onze leefomgeving en sociale cohesie zo sterk beïnvloedt?
Els Van Meerbeek is architect, docent en onderzoeker, en medeoprichter van het architectenbureau Carton123.
