Tussen compartiment en cinema: hoe ook brandveiligheid de Sphinx in Gent hertekent (OYO & MEET)

Die ambitie botst al snel op de complexe realiteit van het bestaande gebouw. Oorspronkelijk opgetrokken in 1912 en nadien meermaals verbouwd, is de Sphinx vandaag een gelaagd geheel van cinemazalen, circulatieruimtes en horeca. Net die opeenstapeling van ingrepen maakt dat de huidige organisatie niet langer voldoet aan hedendaagse eisen, zowel op het vlak van gebruik als veiligheid. De renovatie grijpt die tekortkomingen aan als uitgangspunt voor een grondige herorganisatie.

Van studie naar uitvoering

Het traject startte met een haalbaarheidsstudie in 2022, waarin OYO en MEET de bestaande toestand analyseerden en een reeks duidelijke ontwerpprincipes formuleerden. De studie bracht niet alleen de pijnpunten in kaart — onder meer op het vlak van circulatie en logistiek — maar definieerde ook een toekomstvisie waarin de Sphinx zich sterker opent naar de stad en haar interne werking vereenvoudigt.

Op basis van die studie werden de ontwerpers ook belast met de verdere uitwerking van de renovatie. Het project, waarvoor intussen een vergunning werd verkregen, vertaalt de eerdere inzichten in een concreet ontwerp met een nieuwe centrale trap, een geactiveerde plint en een flexibel programma op het dak. De Sphinx evolueert zo van een gesloten cinema naar een bredere culturele ontmoetingsplek.

Brandveiligheid als leidraad

In die transformatie speelt brandveiligheid een bepalende rol in de planopbouw. Samen met Jensen Hughes werd een strategie ontwikkeld die rekening houdt met zowel de geldende regelgeving als de beperkingen van het bestaande gebouw. Omdat volledige conformiteit niet overal haalbaar is, wordt ingezet op een combinatie van passieve en actieve maatregelen, met een duidelijke voorkeur voor robuuste, onderhoudsarme oplossingen.

Een cruciaal knooppunt in dat verhaal is de centrale inkomruimte, die verschillende niveaus met elkaar verbindt en functioneert als een open, verticaal georganiseerd hart van het gebouw. Die ruimtelijke openheid staat echter haaks op klassieke brandveiligheidsprincipes, waardoor een verfijnd evenwicht gezocht moet worden tussen architecturale kwaliteit en veiligheidsvereisten.

Compartimenten, stromen en keuzes

De brandstrategie vertaalt zich in een doorgedreven compartimentering van de cinemazalen, die elk als afzonderlijke entiteiten worden uitgewerkt met specifieke eisen voor wanden en deuren. Tegelijk wordt het gebouw georganiseerd rond twee volwaardige trappenhuizen die de evacuatie verzekeren. De positionering en dimensionering van die circulatiekernen zijn rechtstreeks gekoppeld aan de verwachte bezoekersstromen.

Ook de manier waarop mensen zich door het gebouw bewegen, wordt herbekeken vanuit veiligheidsoogpunt. Evacuatiebreedtes, loopafstanden en uitgangen sturen de planopbouw en bepalen mee de ruimtelijke logica. De klassieke bioscooptypologie — met geconcentreerde publieksstromen op piekmomenten — vraagt daarbij om een nauwkeurige afstemming tussen capaciteit, comfort en controle.

Techniek als ontwerpinstrument

Waar passieve maatregelen niet volstaan, worden actieve systemen ingezet om het veiligheidsniveau te verhogen. Zo wordt een branddetectie-installatie voorzien die een snelle detectie en evacuatie mogelijk maakt en tegelijk verschillende bouwkundige elementen aanstuurt. Daarnaast spelen sprinklerinstallaties en rook- en warmteafvoer een sleutelrol in het beheersen van risico’s, zeker in de centrale ruimte die meerdere niveaus met elkaar verbindt.

De integratie van die systemen is geen louter technische oefening, maar een ontwerpopgave op zich. De complexe geometrie van het gebouw en de specifieke werking van een cinema maken dat standaardoplossingen niet volstaan. In plaats daarvan ontstaat een project waarin architectuur en techniek van bij de start op elkaar zijn afgestemd.

Een toekomst voor een icoon

Met de renovatie van de Sphinx zetten OYO en MEET in op een duurzame toekomst voor een geliefde Gentse cultuurplek. Het ontwerp respecteert de historische gelaagdheid van het gebouw, maar introduceert tegelijk een nieuwe helderheid en openheid. Door functies te verweven en ruimtes flexibeler te maken, ontstaat een gebouw dat meer is dan een cinema alleen.

Die toekomstvisie wordt gedragen door een ontwerp waarin veiligheid en gebruik niet los van elkaar worden gedacht. Integendeel: brandveiligheid wordt ingezet als een kader dat keuzes scherp stelt en kwaliteit afdwingt. Zo groeit de Sphinx uit tot een project waarin technische noodzaak en architecturale ambitie elkaar versterken.