Doorzoek volledige site
08 oktober 2020

Ontdek MULTI-project van CONIX RDBM Architects tijdens Brusselse archiweek 2020

Illustratie | CONIX RDBM Architects
Illustratie | CONIX RDBM Architects
Illustratie | CONIX RDBM Architects
Illustratie | CONIX RDBM Architects
Illustratie | CONIX RDBM Architects
Illustratie | CONIX RDBM Architects

Nog tot 13 oktober kan je de Brusselse architectuur ontdekken tijdens de archiweek 2020, met gratis geleide bezoeken aan moderne realisaties, opendeurdagen bij architectenbureaus, colloquia, workshops, conferenties en tentoonstellingen. Een van de projecten die je kan bezoeken is MULTI, de reconversie van de Brouckèretoren door CONIX RDBM Architects. Het MULTI-project is geselecteerd als een van de laureaten van be.exemplary 2017.

MULTI omvat de transformatie van een modernistische kantoortoren (’69) in het centrum van Brussel naar een gemengd programma met een publieke meerwaarde. Het project is een katalysator voor de voetgangerszone, een connector voor de publieke ruimtes in de omgeving. Het is een transformatie van een zwarte zware doos naar een transparant, uitnodigend geheel.
 

Emblematische en exemplarische aanpak

Het project heeft een hoge architecturale ambitie en wil exemplarisch zijn in de aanpak. MULTI is ook een exemplarisch gebouw. Om het project door alle niveaus te kunnen loodsen, werd aan de hand van een kwalitatief voortraject een draagvlak gecreëerd. Hoewel juridisch niet vereist, werd het project op verschillende ambtelijke niveaus voorgesteld en via de kwaliteitskamer geloodst.

Omwille van de herbestemming werd een samenwerking met ROTOR Deconstruction aangegaan. Zo werd de herbruikbaarheid van bestaande materialen onderzocht. Er werd verder gegaan. Er werd ook onderzocht hoe het project een ontvanger van elders gerecupereerde materialen kan zijn. De aanpak bestond uit een transparante 'confraternale',  professionele dialoog aan de hand van enkele workshops. De workshops werden op locatie en aan hand van kwaliteitsvolle architecturale documenten georganiseerd. Om tot een gedragen maatschappelijk relevant project te komen dat op actuele stedelijke urgenties reageert, stelde het team een emblematische aanpak voor. De transparante dialoog, het ontwerpmatig en duurzaamheidsonderzoek (BREEAM) en het element herbruikbaarheid namen daarin een centrale positie.

De ambities voor MULTI bestaan uit het realiseren van een actueel en relevant project gebaseerd op een grondig onderzoek naar zijn ruimtelijke en maatschappelijke context. Daarnaast leidt het begrijpen van de huidige rol en de potentie van het gebouw tot een aantal voorstellen. Als ‘Urban Platform’ kan het project een connector zijn tussen de verschillende omliggende buurten.

MULTI is een exponent van de Bruxellisation, het resultaat van speculatieve werkzaamheden in de jaren ’60. Er ontstond een gedrevenheid om het stedelijk weefsel radicaal te moderniseren zonder rekening te houden met de bestaande gebouwen en andere stedelijke context. Het onderzoek van de huidige performantie en het potentieel van het bestaande gebouw op gebied van duurzaamheid en transformeerbaarheid leidt tot het realiseren van een hoogperformant stedelijk project. Als ‘Urban Platform’ en ‘Urban Connector’ ambieert het project de realisatie van het voetgangersgebied te ondersteunen en te versterken. Dit kan door het gebouw maximaal toegankelijk te maken voor het publiek, door enkele bijzonder plekken en potenties te actualiseren (o.a. stedelijke terrassen, stedelijke tuinen) en door de buitenruimte rond het gebouw als waardevolle ruimte met een publiek karakter maximaal in te richten.
 

Situatie

De voormalige Brouckèretoren is gelegen in het centrum van Brussel, tussen de centrale lanen en het Sint-Katelijneplein, grenzend aan het de Brouckèreplein en de toekomstige voetgangerszone. De toren wordt in het noorden door de Augustijnenstraat begrensd, in het oosten door de Anspachlaan, in het westen door de Lakensestraat en grenst aan de zuidzijde aan de Bisschopstraat.

Het basisconcept betracht MULTI tot een ‘stedelijk platform’ te transformeren. Dit kan letterlijk genomen worden: als een verheven oppervlak vanwaar je het stadsleven kan aanschouwen, maar tegelijk maakt het zelf het stadsleven mogelijk. MULTI als stedelijk platform is een nieuwe, ‘publieke’ actor in het stadsleven: het gemengd gebruik, de verwevenheid met de stad, het overlappen van functies en de circulatie, het komen en gaan. De combinatie van de horizontale beweging van passage en de verticale beweging van leven en werken in het gebouw geeft grootse mogelijkheden om het gebouw tot een echt stedelijk platform om te toveren. Gebouwen zijn een testament van onze gemeenschappelijk gedragen samenleving: toonaangevend, reflecterend, zingevend aan ons straatbeeld. Om te komen tot een visie die de stedelijke gevoeligheden van Brussel in acht neemt, stelde CONIX RDBM Architects een diagnostiekboek samen waarin de ruimtelijke en maatschappelijke context centraal staan. Deze diagnostiek werd bij de effectenstudie opgenomen. Hieruit kwam de sterkte-zwakte analyse tot stand. 

MULTI, gelegen aan een knooppunt van publiek transport, biedt meer dan 45 000 m² extra ruimte aan het centrum van Brussel. Op zo’n optimaal bereikbare locatie is het slim om de ruimte optimaal in te zetten. Het hele project kadert binnen een transformatie van auto-infrastructuur naar een stedelijke ruimte. Dankzij het torenvolume blijft de footprint beperkt.

Voorheen bestond er een zekere barrière tussen de centrale lanen: het de Brouckèreplein, de Anspachlaan, het Muntplein en de zone rond Sint-Katelijne. Door de basis van de toren en de trottoirzone rondom anders aan te pakken, konden de ontwerpers van deze barrière een connectie maken. De centrale lanen worden als een te versterken metropolitane pool gekenmerkt. De interventie van MULTI zorgt voor een kwalitatieve uitbreiding van deze zone van centrale lanen. Het trottoir wordt uitgebreid, de in- en uitrit voor de parking verdwijnen van het publieke domein. Doordat de buspassage verdwijnt aan de zijde van de Lakensestraat ontstaat een nieuw stedelijk plein. Zo wordt de connectie tussen de Anspachlaan en dit nieuwe plein -met in het verlengde Sint-Katelijne- sterk verbeterd. Zo wordt het geen eiland, maar een plein dat zich nestelt tussen de ruimschoots aanwezige publieke ruimtes rondom. Door het gelijkvloerse niveau met ingangen te verrijken, wordt het een alzijdig gebouw dat de buurt oplaadt en extra tot leven laat komen.

CONIX RDBM Architects creëert publieke interieurs die een verlengde vormen van de publieke exterieurs. Om deze link ook fysiek zichtbaar te maken, wordt ook de vloerafwerking van de publieke buiten- en de binnenruimte in dezelfde blauwe hardsteen uitgevoerd.


Programma  

De transformatie van deze kantoortoren heeft als doel van een eenzijdig kantoorgebouw naar een gemengd programma met een publieke meerwaarde te gaan. Het sokkelgedeelte van de toren wordt opengewerkt met twee atria die het geheel opener maken en voor meer lichtinval en voor verticale doorzichten zorgen.

In de sokkel worden ca. 2.500 m² aan voorzieningen van algemeen belang voorzien. Deze nestelt zich rond het nieuwe atrium -aan de zijde van de Anspachlaan- en trekt zo de publieke voetgangerszone, via het atrium tot op het terrasniveau door. Verder wordt ook in de sokkel 1/664 m² aan handelsruimte voorzien. Deze handelsruimtes dienen om het geheel levendig te maken en de publieke ruimte rondom van levendige functies te voorzien.

Het verdere programma bevat kantoorruimtes met al z’n nevenfuncties en een maximum aan collectieve ruimtes: een sportruimte, een auditorium, een bibliotheek, een meeting centrum, een restaurant;…

Deze collectieve functies worden zo veel mogelijk op het bovenste niveau en in de sokkel ingevuld. In de torenverdiepingen zijn de kantoorplateaus aan het nieuwe werken aangepast.

Op het gelijkvloerse niveau is een fietsenstalling voor 230 fietsen voorzien. Ondergronds is er een parking voor 527 parkeerplaatsen. Op het niveau -2, -3, -4 blijft de parking in beheer van Interparking en is bijgevolg een publieke parking.


Concept

Een uitgebreide lezing van het oorspronkelijke gebouw is van belang om de bestaande intenties en krachtlijnen niet teniet te doen. Aan de basis bestaat het gebouw uit een sokkel die met een zware galette wordt bekroond. Boven deze sokkel staat een torenvolume die als het ware tracht te zweven boven door een offset te houden van het volume eronder.

De bestaande toren komt -ondanks het gebruik van een serie verfijnde elementen- heel zwaar over. Dit komt door een combinatie van geslotenheid en donker kleurgebruik. Het vernieuwde MULTI gaat voor een heel licht en transparant geheel. Dit doen de ontwerpers door een offset aan het gebouw toe te voegen, een offset van de bestaande plateaus. Zo wordt naar de gevel toe een zo fijn mogelijke structuur gegarandeerd. Een zo hoog mogelijke lichtinval en meer flexibele plateaus zijn een ander positief gevolg. Het glastype wordt zo gekozen dat het een lage g-waarde heeft om maximaal de levendigheid binnenin te tonen. Het resultaat is een toren die leeft, een façade die diepte representeert.

Het gevelvlak zelf krijgt een extra diepte. Er komt een aluminium profiel voor de façade die het geheel structureert en met een extra schaduw diepte creëert. Het gebruikte aluminium is gestructureerd en mat. In combinatie met het ontspiegelde glas absorbeert het gebouw zijn omgeving.  Het is geen spiegelende box.


BREEAM-Excellent

Het hergebruiken van een rationeel opgebouwd, en bijgevolg gemakkelijk transformeerbaar bestaand gebouw is als basis al een duurzaam uitgangspunt. De ecologische prijs van een renovatie is vele malen kleiner dan een complete nieuwbouw, alsook de overlast voor de omgeving tijdens de ingreep. De grootste ingreep is het vervangen van de bestaande interieurs en façades. Hiervoor wordt met ROTOR samengewerkt, een bureau dat gespecialiseerd is in het hergebruiken van materialen. Om het hele plaatje duurzaamheid correct in te kaderen, gaat het gebouw voor een BREEAM Excellent-certificaat. Zo heeft CONIX RDBM Architects de zekerheid dat duurzaamheid in al zijn facetten wordt benaderd, en dit vanaf het prille begin van het ontwerp tot aan het gebruik van het gebouw.

 

Hergebruik: een duidelijke doelstelling

Het MULTI project wil de toon zetten als het gaat over het opnemen van hergebruikelementen. Het project wil een precedent creëren van het toepassen van dit soort materiaal in een grootschalig tertiair gebouw. Hiervoor wordt een concrete doelstelling geformuleerd: de ambitie is dat minimum 2% van de elementen toegepast in het project uit hergebruik afkomstig zijn (percentage uitgedrukt in waarde of in gewicht). “Zo’n doelstelling is makkelijk te halen bij kleinschalige projecten maar is een veel serieuzere uitdaging in het geval van een project van deze omvang. Deze doelstelling is dus tegelijk ambitieus en haalbaar na te streven – en om progressief de lat hoger te zetten. Tot onze kennis zou dit een primeur zijn in ons land”, aldus CONIX RDBM Architects.

In het circulair project werden volgende materialen herwerkt:

  • de Belgische blauwe hardsteen afkomstig van de huidige façade werd in de reconstructie van de façade  aan de kant van de Lakenstraat ingewerkt
  • ca. 1 300 strekkende meter van de bestaande aluminium profielen afkomstig van het gebouw  worden gebruikt voor de balustrades en de lichtarmaturen in het atrium
  • de Belgische blauwe hardsteen afkomstig van ’t Zand in Brugge zullen ook in het atrium ingewerkt worden
  • ca. 400 granieten tegels van Jules Wabbes afkomstig van de General Bank zullen gebruikt worden
  • ca. 11 300 m² aan verhoogde vloeren
  • recuperatie van luchtgroepen voor hergebruik off-site

Daarnaast zullen er op het tuinterras op het dak zonnepanelen geïnstalleerd worden alsook op de 3de en 5de verdieping.