Doorzoek volledige site
12 november 2020

bOb Van Reeth en Felix De Bever over 25 jaar verlijming van baksteen

Illustratie | Omnicol
Illustratie | Omnicol
Illustratie | Omnicol
Illustratie | Omnicol
Illustratie | Omnicol
Illustratie | Omnicol

In 2020 vieren we het 25-jarig bestaan van het Koning Boudewijnstadion en de verlijming van de bakstenen gevel van de sporttempel. Nu een certitude in het Belgische en vooral Vlaamse straatbeeld, maar 25 jaar geleden een revolutionaire techniek. Voormalig Vlaams Bouwmeester bOb van Reeth pionierde in 1994 met de verwerkingswijze bij de renovatie van het Koning Boudewijnstadion in Brussel. Felix De Bever, directeur van Omnicol, en bOb Van Reeth, blikken terug op een kwarteeuw verlijming van baksteen.

Op dit moment wordt het straatbeeld in België en meer specifiek in Vlaanderen bepaald door gelijmde baksteengevels. Baksteenlijm is heel populair en zowel openbare gebouwen als particuliere woningen worden overal met deze techniek opgetrokken. “Deze moderne, duurzame en ecologisch verantwoorde wijze van baksteenverwerking is een mooi voorbeeld van een succesvolle Omnicol-productontwikkeling. Dat de marktintroductie alweer 25 jaar geleden is, bevestigt dat de tijd vliegt” aldus Felix de Bever, directeur van Omnicol en vanaf het eerste moment betrokken bij de ontwikkeling van dit product.

Begin jaren negentig werd Omnicol benaderd door het Koninklijk Verbond van Baksteenfabrieken in Nederland (KNB) of zij een mortel konden ontwikkelen waarmee bakstenen te lijmen waren. Omnicol was bekend van het verlijmen van tegels en blokken en een pionier op dit gebied met lijmen voor Durox-blokken (nu Ytong) en later ook voor Kalkzandsteen-elementen, zodat ervaring met lijmen wel gewaarborgd was. Felix: “Wij zagen het als een interessante uitdaging en het bleek dat de metselmortel fabrikanten er niet direct oren naar hadden om zoiets te gaan ontwikkelen. Makkelijk was het alleszins niet, en de vraag was of in de ontwikkeling meer zaken meegenomen konden worden: makkelijkere en mechanische verwerking, verhoogde duurzaamheid en snelheid. De lat werd hoog gelegd, eigenlijk moesten alle ‘problemen’ in 1 keer opgelost worden. Met dit eisenpakket zijn we aan de slag gegaan”. Een bijkomende grote hindernis voor (bijna iedere) innovatie is het ontbreken van een normkader. De diverse nationale normen voorzagen niet in zo’n product en de huidige Eurocode-6 bestond nog niet. Inmiddels zijn deze hordes allemaal genomen en is het product baksteenlijm opgenomen in de diverse normen, zodat certificering mogelijk is.

 

Technische en esthetische voordelen

Uiteindelijk werd het een enorme opwaardering van het product baksteen, met als prettige bijkomstigheid voor de industrie dat door de dunnere voegen er meer stenen per vierkante meter nodig waren, volgens Felix. “De lijmmortel bleek uitbloeiingsvrij en zowel primaire als secundaire uitbloeiingen tegen te gaan. Een ware revolutie, want nu werd het mogelijk om die vervelende witte uitslag op vers metselwerk te voorkomen. Daarnaast werd in het begin een smallere dilatatie-afstand aangehouden. Dit waren aanzienlijke technische voordelen, die vaak onderschat worden. Esthetisch werd het wel een ander verhaal; door de dunne voeg ontstaat er een heel ander gevelbeeld omdat de steen veel bepalender wordt. En bij esthetiek speelt: vind je het mooi of niet, dat is heel persoonlijk. Vooral architecten maar ook particulieren waren gecharmeerd van de kleurintensiteit die in het gevelvlak bereikt kon worden door te gaan lijmen.”

Ondertussen bestaat er ook dunmetselmortel waarmee men esthetisch hetzelfde beoogt maar qua uitbloeiingen en sterkte niet dezelfde resulaten haalt dan met PVM-lijmmortel.

In België werd vanaf het eerste moment zeer positief gereageerd op deze nieuwe verwerkingstechniek. Felix: “het is ook mooi om te zien hoe praktijk de theorie kan inhalen. Wij ontwikkelden een pompsysteem om de lijm aan te brengen maar de aannemers ontdekten dat de zak waarin de mortel geleverd werd om te toveren was tot een spuitzak. Daarmee kon men handmatig de lijm ook aanbrengen; een nieuwe manier werd geboren en deze wordt tot op de dag van vandaag nog steeds gehanteerd; de spuitzak zit standaard in ons leveringsgamma. Ook is het zo dat verlijmde baksteen in België nu veel meer wordt toegepast dan in Nederland, terwijl daar het initiële idee is geboren.”

 

Koning Boudewijnstadion

Grote doorbraak was wel de renovatie van het Koning Boudewijn Stadion in Brussel. Voormalig Vlaams bouwmeester en architect bOb Van Reeth tekende een gevel in vakken om eventueel in te vullen met prefab geproduceerde elementen. Van Reeth: “Het verlijmen van baksteen had vele voordelen, maar in eerste instantie dacht ik toen dat we er elementen mee konden maken die we prefab aan de gevel konden ophangen”. Die gedachte bleek wat te ver zijn tijd vooruit, maar uiteindelijk werd het wel het eerste grote werk in België met een gevel van gelijmde bakstenen. “In het begin stonden die metsers maar raar te kijken en bakten ze er eigenlijk niets van. Ze bleven in hun ene hand de truweel vasthouden, terwijl er vernieuwende lijmpompen stonden om mee te werken”, herinnert Van Reeth zich. “De eerste lagen zijn dan ook qua uitvoering wat minder geslaagd, dat kon je toen wel zien”. Het uiteindelijk resultaat mag er wezen; zelfs nu na 25 jaar staat er een intense rode gevel, die er nog even imposant uitziet als bij oplevering.

Van Reeth is overtuigd van baksteen als bouwmateriaal. De steeds meer gebruikte steenstrippen vindt hij echter helemaal niets. “Niet doen, zeg ik, dat is flauwekul. Dit heeft niets met metsen te maken.” Hij pleit voor meer gebruik van baksteen, ook als constructief element. “Er moet meer met baksteen worden gebouwd, omdat het vele honderden jaren meegaat. We moeten duurzaam bouwen. Voor mij betekent dat bouwen voor de lange duur.”

 

Niet meer weg te denken

Baksteen lijmen met PVM Omnifix is inmiddels niet meer weg te denken en heeft oneindig veel referenties, en nu dus al meer dan vijfentwintig jaar. Felix: “Het is onderhoudsvrij, sterk, kleurintensief en volledig geïntegreerd in de nationale en Europese normen. Dat hadden we nooit gedacht toen we met de ontwikkeling begonnen. Een nieuwere grote referentie, het Tate Modern in Londen, het nationale museum aan de oevers van de Thames, is een bewijs dat de architecten gecharmeerd zijn van de mogelijkheden en de verschijningvorm van verlijmde bakstenen.”

 

Win een exemplaar van vOlOp bOb

Over architect bOb Van Reeth verscheen een tijdje terug het boekje vOlOp bOb. Hierin geeft architectura.be-columnist Filip Canfyn (Rubriek Steen en Been) in de zijn bekende stijl zijn visie op leven en werk van bOb Van Reeth. Een must have voor elke Vlaamse architect. In het kader van '25 jaar Koning Boudewijnstadion' schenken we 5 exemplaren weg van dit interessante naslagwerk. 

Heb jij plaats in de boekenkast voor dit boeiende kleinood? Stuur dan een mail met jouw gegevens (naam, adres) en de vermelding 'weggeefactie Omnicol-vOlOp bOb' naar info@architectura.be. Originele motivaties hebben een streepje voor. De 5 winnaars worden persoonlijk op de hoogte gesteld.