Doorzoek volledige site
05 februari 2010

Boek In Publieke Opdracht blikt terug op tien jaar Vlaamse bouwmeester

Bij Sun Architecture verscheen zopas het boek In Publieke Opdracht van Hans Ibelings dat terugblikt op 10 jaar Vlaamse bouwmeester. Jef Van Oevelen nam voor www.vlaamsearchitectuur.be het boek grondig door en geeft aansluitend zijn visie op de Open Oproep en de Vlaamse Bouwmeester.

Bij Sun Architecture verscheen zopas het boek In Publieke Opdracht van Hans Ibelings dat terugblikt op 10 jaar Vlaamse bouwmeester. Jef Van Oevelen nam voor www.vlaamsearchitectuur.be het boek grondig door en geeft aansluitend zijn visie op de Open Oproep en de Vlaamse Bouwmeester. In samenwerking met Sun Architecture geven we één exemplaar weg van dit boek. 

“In 1999 begon voor Vlaanderen een langzame weg in het zoeken en realiseren van een betrouwbare weg in de toekenning van architectuuropdrachten in de openbare sector.  Bob Van Reeth trad aan als eerste bouwmeester en werd na vijf jaar opgevolgd door Marcel Smets, die ook vandaag stilaan aan het einde van zijn termijn toekomt.

    


Juist naar aanleiding van het verstrijken van dit eerste decennium, 400 proefprojecten verder, dit eerste jubileum, werd aan Hans Ibelings gevraagd om op een eigen manier een kritische, oordelende beschouwing te schrijven over het reilen en zeilen van dit bouwmeesterschap, en meer bepaald over de hoofdactiviteit van de “open oproep”.
Niets is moeilijker dan op mijn beurt een beschouwend oordeel te schrijven, een recensie over deze journalistieke verslaggeving inzake.   Laat mij duidelijk zijn, sinds jaren ben ik met de regelmaat betrokken geweest bij deze open oproepen, en ik blijf tot vandaag een overtuigd voorstander van deze wijze van opdrachttoekenning.  Er is ontzettend veel baanbrekend werk verricht om van een totaal onbestaande regelgeving te komen tot een algemeen aanvaard en gewaardeerd systeem.  Natuurlijk  is er nog een hele weg te gaan, en een natuurlijk zijn het de minder geslaagde voorbeelden die al te vaak de toon bepalen en een stempel drukken.

 

    
Het crematorium Heimolen in Sint-Niklaas van Claus en Kaan Architecten en De Boerekreek in Sint-Laureins van Coussée en Goris


Onze publieke ruimte is te lang het restant geweest van een willekeur aan private, individualistische initiatieven.  Architectuur verbruikte de ruimte en weigerde een bijdrage te leveren aan het algemene belang.   Door de instelling van de “open oproep” zijn de bouwmeesters er op een prominente wijze in geslaagd een instrument aan te reiken, dat garant kan staan voor een kwalitatieve selectie, een instrument met als doel,  gestalte te geven aan de kwalitatieve publieke ruimte.  

 

Bewustmakingsbeleid

In zijn boek legt Hans Ibelings ook duidelijke en terecht de link met de economische achtergrond en de groeiende mediabelangstelling inzake. De welvarendheid van onze regio en de economische sterkte van Vlaanderen  hebben inderdaad sterk bijgedragen tot deze ontwikkeling.   Elk project heeft met middelen, mogelijkheden te maken, die sterk stoelen op een achterliggende economie.  In elk geval hebben ze geleid tot een nieuwe dimensie in het beleid, een wil en een erkende verantwoordelijkheid.
We kunnen hier duidelijk spreken over een bewustmakingsbeleid, een poging tot uitdrukking van een eigen cultuur, die zonder twijfel werd in gang gezet, lang voor de oprichting van het bouwmeesterschap.  Publicaties als SAM, tentoonstellingen omtrent jonge architecten, beginnende architectuurwedstrijden alom, hebben geleidelijk aan het klimaat gecreëerd, waarin de oprichting van de “open oproep” niet kon uitblijven.

    
Het stadhuis van Menen van NOA Architecten en het Havenhuis in Antwerpen van Zaha Hadid


Eigen aan dit instrument is dat het blijkbaar ook geworteld werd in de onderste beleidsregionen.  Men is er in geslaagd op nivo van gemeenten een bewustzijn te genereren dat leidt tot een duidelijke visie en een uitgesproken ruimtelijk beleid, in tegenstelling tot de vele buitenlandse voorbeelden waar de acties vaak herleid worden tot exclusieve maar vereenzaamde exemplaren architectuur.
Hans Ibelings noemt dit een “vlaamse voorzichtigheid”, een beetje “onzichtbaarheid”, maar vast en zeker een stille vernieuwing van onderuit.

Andere accenten voor eerste en tweede bouwmeester

Waar de eerste bouwmeester er in geslaagd is een instrument op de kaart te zetten, kunnen we zeggen dat de tweede er in geslaagd is om dit te verfijnen en te institutionaliseren.  Het systeem is werkbaar geworden, de besturen zijn overtuigd van de mogelijkheden en zijn er ook stilaan mee vertrouwd.
Waar Bob Van Reeth probeerde te overtuigen dat een gebouw moet ageren als een intelligente ruïne, een ruimte, die kan evolueren, andere programma’s kan opnemen, meer is dan de functionele som van oppervlaktes, heeft Marcel Smets het accent gelegd op de stedelijkheid, het stadsontwerp.  Het accent werd gelegd op infrastructuurwerken, meer aandacht besteed aan ontwikkelingen in de scholenbouw en terecht nieuwe opties genomen in de omgang met ons erfgoed.

 

Noodzaak van evaluatie

Hans Ibelings probeert in zijn rapport ook een evaluatie te maken van deze wijze van gunning van architectuuropdrachten.  Na 40 oproepen/jaar, weten besturen stilaan waar ze aan toe zijn, zijn de meeste kinderziektes ontdekt en verholpen, maar dienen zich mogelijk andere uitdagingen aan.  12% van de projecten zijn ondertussen gerealiseerd, 38% is in volle uitvoering.  Mogelijk is dit het moment om even een na-evaluatie te houden?  Hebben deze projecten inderdaad hun veelbelovende, vernieuwende ambities ingelost? Dienen ze tot iets en zijn ze werkelijk een voorbeeld voor onze architectuur en ons omgaan met de publieke ruimte?

Ik denk dat het moeilijk zal zijn om hierover een eerlijk antwoord te geven.  Indien inderdaad één en hetzelfde bureau, binnen één open oproep tot 7x wordt geselecteerd voor een opdracht, dan zegt dit mogelijk heel veel over een bovendrijvend laagje ontwerpers in deze wereld, maar mogelijk nog veel meer over de 300 andere bureaus die hier niet werden geselecteerd.  Daarnaast kan men zich de vraag stellen of een bouwmeester, de argumenten, die veelbelovend worden opgehangen aan een concept, om een bestuur te overtuigen, niet in vraag mag of moet stellen.  Mag een bouwmeester geen vragen stellen bij budgetvoorstellingen, die kennelijk onmogelijk zijn, of programma’s die niet worden gerespecteerd. Is dit uiteindelijk de verantwoordelijkheid van een opdrachtgevend bestuur of wordt dit alles weggespoeld in de stroom van projectbereidheid.

    
De bedieningspost aan de sluis van Kampenhout van SSA/XX en het gerechtsgebouw in Hasselt van Lens Ass, a2o Architecten en Jurgen Mayer


Wat na de tussenkomst van de bouwmeester?

Na de tussenkomst van de bouwmeester, wordt een bestuur vaak aan zijn lot overgelaten, en moet het samen met het gekozen architectenbureau de weg verder alleen afleggen.  Ik ben er van overtuigd dat juist in dit traject de werkelijke waardemeter ligt van een concept.  In dit traject lijkt veel te leren.  Elk project moet tot iets “dienen” en moet “gemaakt worden”.  Het is de aanzet tot deze nabeschouwing, die ik mis in het schitterende werk van Hans Ibelings.

 

De hele evolutie naar DBFM en PPS, in de toekomst zal dit mogelijk nog belangrijker worden, zal een verschuiving met zich brengen van een initiatiefnemende overheid, naar een beslissende risicodragende partner.  De vraag zal blijven op welk wankel evenwicht, kwaliteit en economie zich vervolgens zullen gedragen. 

Er bestaat hoegenaamd geen twijfel over het nut van een “open oproep”.   Stap voor stap is overal de lat duidelijk hoger gelegd.  Een kwalitatieve architectuur, een kwalitatieve leefomgeving is mede dank zij deze een gemeengoed geworden en is pretentieloos, voorzichtig, maar stilaan overal aanwezig in ons dagelijks bestaan, …in infrastructuurwerken, in straten, steden en landschappen, in gesubsidieerde woningbouw, in nieuwe scholen, in ons erfgoed en waar men ook kan denken.”


Jef Van Oevelen

Wedstrijd (afgelopen)

In samenwerking met Sun Architecture geeft www.vlaamsearchitectuur.be één exemplaar weg van het boek In Publieke Opdracht. Iedereen die geabonneerd is op onze nieuwsbrief komt hiervoor in aanmerking als hij voor 16 februari het antwoord op onderstaande wedstrijdvraag mailt naar info@vlaamsearchitectuur.be. Het antwoord op de vraag vindt u op de website van Sun Architecture.
Vermeld in de onderwerptitel wel “wedstrijd in publieke opdracht” en vergeet uw naam en adres niet te vermelden.

Wedstrijdvraag

Van welk internationaal architectuurtijdschrift is auteur Hans Ibelings de oprichter en de hoofdredacteur?

De vorige winnaars

Wij zijn u nog de namen van de winnaars van onze vorige prijzen verschuldigd.

T-shirt Binst to Wear: Filip Callaert van architectenbureau Ca-Sa uit Lebbeke

Boek Wonen in Meervoud: Leen Bosmans van Comodo Architecten uit Leuven

De winnaars krijgen hun prijs binnenkort opgestuurd.