Architectslab schenkt historische haarsnijderij Hofmans een tweede leven als duurzame woonfabriek

Het karakter van de plek wordt bepaald door de bakstenen volumes die sinds 2009 als bouwkundig erfgoed zijn gecategoriseerd. Binnen de bestaande muren van de fabriek worden dertien lofts en woningen ondergebracht, aangevuld met vijf nieuwbouwwoningen op het terrein. Op de begane grond is ruimte gereserveerd voor ateliers, kantoren of horeca om de sociale interactie op het centrale plein te stimuleren. Zo ontstaat een leeffabriek waarbij de oorspronkelijke morfologie van de gebouwen de indeling van de nieuwe woningen dicteert. De organisatie van deze volumes zorgt voor een natuurlijke overgang tussen de private woonunits en de gedeelde ruimtes.

Perceelsoverschrijdende logica 

Een van de belangrijkste uitdagingen was de interpretatie van het Ruimtelijk Uitvoeringsplan voor de te realiseren woningen. Hoewel een aantal nieuwbouwwoningen was toegestaan, zijn deze op een alternatieve manier in het project ingepast om de eenheid van de site te versterken. Er is gewerkt volgens een perceelsoverschrijderende logica waarbij de volledige site als één samenhangend systeem wordt behandeld. Voor de historische hallen wordt het box in the box principe toegepast om de beschermde gevels integraal te kunnen sparen. Ook het mobiel erfgoed, zoals de authentieke machines, wordt doorheen het complex tentoongesteld als onderdeel van de publieke wandeling over de site.

Ecologische technieken 

De aanwezigheid van historische grondvervuiling vormde een stevige barrière die via een grondige sanering werd aangepakt voor de start van de constructiefase. Na deze zuivering wordt de site nu volledig vrij van fossiele brandstoffen opgebouwd met een eigen warmtenet op basis van geothermie. Eén centrale warmtepomp voorziet alle units van energie, wat een collectieve en zuinige omgang met warmte faciliteert. Voor de constructie en isolatie worden ecologische materialen gebruikt zoals hout, kalkhennep, cellulose en schelpen om de impact op het milieu te minimaliseren. Zonnepanelen worden op doordachte zones geplaatst zodat ze visueel onzichtbaar blijven en het historische daklandschap niet verstoren.

Collectieve boomgaard

De organisatie van de buitenruimte is gestoeld op een collectieve boomgaard die de verschillende deelpercelen fysiek en sociaal met elkaar verbindt. Deze groene zone biedt de achttien gezinnen ruimte voor ontmoeting en collectieve functies zoals een gemeenschappelijke tuin en composthoop. Slimme bufferzones tussen de publieke route en de private terrassen zorgen voor een zachte overgang die de rust voor de bewoners garandeert. Bij het bouwproces wordt bovendien rekening gehouden met de natuur, onder andere met specifieke nestgelegenheden in zowel de oude als de nieuwe gevels. Daarnaast worden de onbebouwde delen van het terrein maximaal ingezet om de lokale biodiversiteit te stimuleren.

Status van de werken en toekomstvisie

De uitvoering op de site is momenteel volop aan de gang nadat de complexe grondsanering en de eerste afbraakwerken zijn afgerond. De werf is gestart en de fabriekspanden worden momenteel voorbereid op hun definitieve herbestemming tot woningen en werkruimtes. Dit project toont aan dat een creatieve blik op stedenbouwkundige regels een enorme meerwaarde biedt voor beladen industriële locaties. Hoewel er vaak een afkeer bestaat tegen gemengd gebruik op één perceel, bewijst deze site dat een overstijgende visie juist nieuwe kansen creëert. De herbestemming zorgt ervoor dat het verhaal van de haarsnijderij een functioneel en tastbaar onderdeel blijft van de moderne woonomgeving.