Van overstock tot blikvanger: Anspach Galerij vernieuwt met twintig jaar oud staal

Daarbij wordt niet alleen vooruit, maar ook twintig jaar teruggekeken. Zo krijgt een voorraad stalen profielen van Jansen AG, oorspronkelijk geproduceerd voor het gerechtsgebouw in Gent, een tweede leven in de nieuwe winkelpuien. De beschikbare profielen werden zelfs maatgevend voor het ontwerp, waardoor circulariteit hier tot in de detaillering doorwerkt.

Van passage naar stukje stad

Met de omvorming van de Anspachlaan tot voetgangerszone veranderden de stromen in het stadscentrum. De vernieuwde publieke ruimte bood de kans om de galerij daar opnieuw op te laten aansluiten. AG Real Estate schreef daarom een wedstrijd uit voor de rebranding van het complex, met onder meer een vernieuwde plint en herkenbaardere toegangen.

Met hun winnend ontwerp wil NWLND vooral het uitgesproken tunnelgevoel doorbreken. “We hadden het gevoel dat je, als je daar binnenkomt, in een canyon zit”, vertelt architect Pieter Vandeputte. “We hebben het grondplan daarom opgesplitst in meer bouwblokken en de sokkelbekleding binnen laten doorlopen, zodat je binnen en buiten hetzelfde gevelmateriaal krijgt. Ook de straat hebben we letterlijk naar binnen doorgetrokken met kasseien.”

Een nieuwe doorgang naar de Grétrystraat en een visuele verbinding met de Bisschopstraat maken de galerij beter leesbaar vanuit de omgeving. Tegelijk krijgt de plint, die bij eerdere verbouwingen weinig aandacht kreeg als stedelijk element, opnieuw een duidelijke identiteit.

Donkere natuursteen en slank staal

In de materialisatie grijpt NWLND terug naar kwaliteiten uit de historische architectuur van het bouwblok, met natuursteen en slank schrijnwerk als belangrijke elementen. De bestaande natuursteen bleek op sokkelniveau echter te broos en beschadigd voor hergebruik. Daarom wordt voor de nieuwe plint robuuste Zwitserse gneis toegepast.

De donkere steen contrasteert met de beige natuursteen van de hogere gevels en benadrukt de plint als afzonderlijke laag. Het stalen schrijnwerk krijgt licht glinsterende structuurlak.  Samen met het lichtgevende plafond moet die de textuur van de steen en de ritmiek van de profielen versterken.

Aan de bestaande en nieuwe ingangen krijgt de ingreep extra nadruk met een lichtgevende luifel. “De luifel loopt naar binnen door en we hebben er een opening in gemaakt, waardoor je naar het centrum wordt geleid en daar meer het wauw-effect van die open ruimte krijgt”, licht Pieter toe. Voor de luifel koos NWLND voor CLT. De modulaire bouwwijze maakte de plaatsing tijdens de werkzaamheden eenvoudiger dan ter plaatse gestort beton.

Twintig jaar oud staal

Voor de nieuwe winkelpuien wordt een voorraad gepersonaliseerde profielen van Jansen AG gebruikt die oorspronkelijk werd geproduceerd voor het gerechtsgebouw in Gent. Na dat project bleef ongeveer 650 lopende meter basisprofiel over. Dankzij een dunne transportzinklaag kon het staal worden opgeslagen zonder weg te roesten en bleek het twintig jaar later nog perfect bruikbaar.

Voor Kurt Beheydt van Jansen AG is dat een van de sterke kanten van dit verhaal. “Het is mooi om te zien dat we iets wat obsoleet werd toch circulair kunnen gebruiken en opnieuw toepassen. Zonder nieuwe bestemming zouden de profielen wellicht opnieuw zijn omgesmolten tot grondstof voor een nieuw systeem, maar door de geringe windbelasting waren de vliesgevelprofielen hier een perfecte match.”

Ontwerpen op 3,49 meter

Het project gaat echter verder dan het simpelweg verwerken van een overstock. De beschikbare profielen bepaalden mee de maatvoering. Ook de hoogte van de natuursteen erboven werd erop afgestemd.

“We wisten hoeveel lopende meter profiel voorhanden was en die profielen waren zeven meter lang. Dus hebben we het schrijnwerk daarop gebaseerd en de maat vastgelegd op 3,49 meter, rekening houdend met de zaagsnede”, legt Pieter uit. “De bedoeling was om maximaal in te zetten op het overschot, zodat er daarna niet opnieuw een overschot was.”

Ook in de luifel wordt materiaal hergebruikt. Inoxprofielen van een vroegere glazen buitenluifel kregen een nieuwe toepassing in de binnenluifel en werden aangepast en brandwerend geschilderd.

Gordijngevel binnenstebuiten

De Jansen-profielen zijn afkomstig uit het VISS-gordijngevelsysteem, maar worden in de Anspach Galerij omgekeerd gebruikt. “Bij een gordijngevel staat het structurele deel normaal aan de binnenkant en wordt het glas van buitenaf geplaatst. Hier is dat omgekeerd gebeurd, net om de aandacht op het profiel te vestigen wanneer je door de galerij loopt”, vertelt Pieter.

Dat levert ook een praktisch voordeel op: aan de winkelzijde ontstaat een vlakker gevelvlak, waardoor schuifdeuren dichter tegen de beglazing kunnen worden geplaatst. Bij een conventionele oriëntatie zouden de uitstekende profielonderdelen grotere sprongen in de geveldiepte veroorzaken.

Staal biedt bovendien de nodige robuustheid en flexibiliteit voor maatwerk. “Je hebt met staal meer vrijheid in de technische mogelijkheden. Dat komt omdat er nog een stukje ambacht in zit. Vooral omdat je kunt lassen, kun je een naadloze overgang krijgen”, licht Kurt toe.

Voor de technische uitwerking en uitvoering van het stalen schrijnwerk werd een beroep gedaan op Lootens. De firma dacht al in de ontwerpfase mee over de detaillering en werkte de bijzondere toepassing van de Jansen-profielen verder uit tot een uitvoerbaar geheel.

Klaar voor de volgende winkel

De aandacht voor circulariteit stopt niet bij het hergebruikte staal. NWLND houdt in de detaillering ook rekening met toekomstige veranderingen aan de winkelpuien. In een winkelcentrum wisselen huurders en indelingen immers geregeld.

“We wilden vermijden dat deuren in de vuilbak belanden”, zegt Pieter. “Het systeem voorziet daarom deur- en glasconfiguraties met dezelfde afmetingen. Een beglaasde opening kan later dus eenvoudig een deur worden of een deur kan verplaatst worden, zonder het volledige schrijnwerk te vervangen. Die flexibiliteit verlengt de levensduur van het gevelsysteem en maakt hergebruik van afzonderlijke onderdelen mogelijk. Dat is bijzonder relevant in een retailomgeving, waar indelingen vaak veranderen.”

Circulariteit is in de Anspach Galerij dus geen los duurzaamheidsargument, maar een ontwerpinstrument. Van de stedenbouwkundige verbindingen tot de maat van een staalprofiel draait de vernieuwing om hetzelfde principe: voortbouwen op wat er al is om het complex opnieuw toekomst te geven.