BOEKENBERG 3

ontwerpopdracht

Kasteel Boekenberg is een beschermd 18de-eeuws monument in classicistische rococostijl, oorspronkelijk ontworpen als “hof van plaisantie”. Na een bewogen geschiedenis van functiewijzigingen, verval en een zware brand kreeg het kasteel een nieuwe, duurzame en maatschappelijk relevante bestemming als cohousingproject voor senioren. Door herbestemming van het bestaande erfgoed wordt ruimtebeslag beperkt en wordt het gebouw toekomstgericht ingezet. Negen compacte wooneenheden worden gecombineerd met gedeelde voorzieningen die sociale interactie, zorg en gemeenschapsvorming stimuleren. Daarnaast opent het project zich naar de buurt via leesclubs en boekencafés, waardoor het kasteel opnieuw een plek van ontmoeting, rust en gedeeld gebruik wordt, in lijn met zijn historische betekenis.

uitdagingen en antwoorden

Boekenberg stond voor meerdere uitdagingen. Zo moest het waardevolle erfgoedkarakter worden verzoend met energetische en duurzame ingrepen. De restauratie en herbestemming vroegen bovendien om een uiterst efficiënt ruimtegebruik en een strikte kostenbeheersing om het project betaalbaar te houden voor de bewoners. Daarnaast was het een uitdaging om collectief wonen te combineren met een publiek toegankelijk park, waarbij de ligging van de gemeenschappelijke ruimtes een evenwicht moest creëren tussen ontmoeting en privacy. Ook het participatief samenbrengen van de uiteenlopende wensen van de senioren vormde een belangrijk onderdeel van de ontwerpopgave. De grootste uitdaging diende zich echter aan tijdens de werffase, toen een hevige brand het trappenhuis, de zolder en het dak verwoestte.

In hoeverre is het een duurzaam project in de brede betekenis van het woord?

Het in ere herstellen van dit monument is op zich reeds een duurzame actie, maar daar bleef het niet bij. Bij elke ingreep werd maximaal gekozen voor ecologische materialen (zoals kalkhennep en cellulose), duurzame technieken en omkeerbare ontwerpopties vanuit een toekomstgerichte visie. Het gebouw werd voorzien van een rolstoelhelling en alle ruimtes bieden mogelijkheid tot levenslang en rolstoeltoegankelijk wonen, mede door het invoegen van een lift en intelligente sanitaire ruimtes. De private units zijn compact aangezien bewoners de voordelen van gedeelde ruimtes genieten; zo blijft het project betaalbaar én inclusief. Er is veel aandacht voor een warme, huiselijke sfeer via materialen, kleuren en verhoudingen – niet gericht op luxe, maar op levenskwaliteit en ruimtelijkheid.

motivatie

Cohousing Boekenberg is vrij uniek in de manier waarop het erfgoed combineert met doorgedreven duurzaamheid, alternatieve vastgoedontwikkeling, experimentele woonvormen, zorgvertraging voor ouderen, geloof in collectiviteit en breed maatschappelijk engagement. Ook de gedurfde toevoeging van de nieuwen trap verdient de nodige aandacht. De bestaande houten trap werd vernield tijdens de brand en werd vervangen door een elegante pastelgroene stalen trap als hedendaagse interpretatie van de rococostijl met zijn zwierige karakter en zacht kleurgebruik. Samengevat heeft het project heeft een grote voorbeeldfunctie om meer gelijkaardige projecten gelanceerd te krijgen. Een award en de bijhorende publiciteit zal die voorbeeldrol extra ondersteunen!