Zuidpark 346

ontwerpopdracht

Waar ooit een uitgestrekte parkeerplaats lag, ligt nu het Zuidpark: een levendige oase in het hart van Antwerpen. De Gedempte Zuiderdokken, oorspronkelijk aangelegd als drie havendokken, verloren hun functie toen de kaaien in de jaren ’60 werden gedempt en ingericht als parking en evenemententerrein. In 2015 besliste de Stad Antwerpen om het parkeren ondergronds te brengen en deze uitzonderlijke open ruimte een nieuwe toekomst te geven. De ontwerpopdracht bestond erin deze plek opnieuw betekenisvol te maken: een publieke ruimte die haar historisch karakter respecteert, de verbinding herstelt tussen binnenstad, Nieuw Zuid en de Schelde, op meerdere schaalniveaus werkt, ruimte biedt aan een rijk palet van activiteiten en tegelijk uitgroeit tot een groene, klimaatrobuuste tuin voor de stad.

uitdagingen en antwoorden

De grootste uitdaging van het Zuidpark lag in de complexiteit en schaal van het project: een historische site, hoge ambities, vele stakeholders en een gefaseerde realisatie in een dense stedelijke context. Dit vroeg om een intens en volgehouden samenwerkingstraject tussen ontwerpers, ingenieurs, opdrachtgevers en uitvoerders. Van bij het wedstrijdvoorstel tot en met de ingebruikname bleef ontwerp de motor van die samenwerking. Elk element werd in elke fase opnieuw bevraagd, verfijnd en herontworpen, waarbij de uitvoering van de eerste fase bewust als leermoment werd ingezet voor optimalisaties in latere fases. Ondanks moeilijke momenten bleef de gedeelde ambitie – een klimaatrobuust, betekenisvol stadspark – overeind. Die combinatie van samenwerking, ontwerpdiscipline en volgehouden ambiti

In hoeverre is het een duurzaam project in de brede betekenis van het woord?

Duurzaamheid zit in het Zuidpark niet alleen in de ontharding en vergroening, maar ook in de materialisatie. Tal van elementen uit de voormalige Gedempte Zuiderdokken kregen een tweede leven: hergebruik van kasseien in parkeervakken, natuurstenen onderdelen keren terug als stapstenen, en de stalen elementen van de vroegere hangars vormen vandaag de pergola. Zo wordt de milieu impact beperkt én blijft het geheugen van de plek zichtbaar aanwezig. Daarnaast is het project duurzaam in sociale zin. Het werd ontwikkeld met en voor de inwoners van Antwerpen, via een intens participatief traject met omwonenden, scholen, handelaars, cultuurinstellingen en bezoekers. Zo ontstond een gedragen ontwerp dat niet alleen ecologisch veerkrachtig is, maar ook sociaal robuust en breed gedragen.

motivatie

Het Zuidpark vertrekt van een ambitieuze starthypothese: door het parkeren ondergronds te brengen kon worden geïnvesteerd in een park met een integraal en toekomstgericht watersysteem. Dit systeem combineert buffering, infiltratie en hergebruik en overstijgt het park door ook water uit de wijk op te vangen. Zo fungeert het Zuidpark als een onderdeel van de stedelijke waterhuishouding. Deze ecologische en technische ambitie vertaalt zich rechtstreeks in het dagelijks gebruik. Ontharding, beplanting en waterstructuren creëren een plek waar mensen de stad anders ervaren: flaneren onder het bladerdak, waterplekken ontdekken, buren ontmoeten... Met zijn heldere structuur verenigt het Zuidpark mensgericht ontwerp en ecologische veerkracht tot een sociaal productieve en cultureel verankerde plek.

Op welke manier is het project een toonbeeld van een klimaatbestendige aanpak?

Het Zuidpark koppelt vergroening aan een doordacht regenwaterbeheer dat de veerkracht van de wijk versterkt. Een combinatie van zichtbare en verborgen ingrepen vormt één coherent watersysteem: regenwater van omliggende daken wordt opgevangen in een buffer van 1.500 m³, een drainagesysteem voedt de bomen, en onder de centrale weide zorgt een argexbuffer van 7.000 m³ voor extra opvang van wijkwater. Regentuinen en een watertuin maken deze waterstromen zichtbaar én speels. De grootschalige vergroening met 508 bomen en diverse gras en plantzones verhoogt biodiversiteit, verkoelt de omgeving en bouwt aan een robuuste groenstructuur die de stad beter wapent tegen hitte en droogte. Zo groeit het Zuidpark uit tot een klimaatrobuust park waar ecologie en stedelijke ontwikkeling elkaar versterken.