Brad Pitt en Wim Wenders brengen architectuur van Peter Zumthor naar het witte doek

Voor Wenders vormt de film het sluitstuk van een project waaraan hij veertien jaar werkte. Zijn camera reist langs enkele van Zumthors bekendste realisaties en probeert met 3D-technologie de ruimtelijke ervaring van diens architectuur naar de bioscoop te vertalen. De documentaire gaat in september in wereldpremière op het Filmfestival van Venetië.

Meer dan een bekende naam

Pitts betrokkenheid bij de documentaire komt niet uit de lucht vallen. De acteur heeft al langer een uitgesproken belangstelling voor architectuur en is een bewonderaar van Zumthors werk. Die fascinatie bracht hem eerder al in het publieke debat rond het nieuwe gebouw van het Los Angeles County Museum of Art (LACMA), een van de meest besproken projecten uit Zumthors carrière.

Toen het ambitieuze museumproject in 2019 politieke goedkeuring nodig had, sprak Pitt zich tijdens een openbare bijeenkomst in Los Angeles nadrukkelijk uit voor het ontwerp. Hij prees er onder andere Zumthors uitzonderlijke omgang met licht en schaduw.

Pitt treedt bij From Inside Out op als executive producer en krijgt aan het begin van de film de prominente credit ‘Brad Pitt presents’. Zijn productiehuis Plan B is evenwel niet betrokken bij de productie. De documentaire werd geproduceerd door Wenders' eigen productiehuis Road Movies en DCM.

Architectuur van binnenuit

De hoofdrol blijft uiteraard weggelegd voor Peter Zumthor zelf en, vooral, voor zijn gebouwen. De Zwitserse architect, die in 2009 de Pritzker Prize ontving, staat bekend om een oeuvre waarin materialiteit, licht, geluid en tactiliteit een centrale plaats innemen. Zijn gebouwen laten zich daardoor moeilijk volledig vatten in foto's, plannen of klassieke architectuurfilms.

Precies daar ziet Wenders een rol weggelegd voor 3D. In plaats van Zumthors architectuur vanop afstand te registreren, probeert hij de kijker de ruimtes als het ware te laten binnengaan. De camera beweegt door de gebouwen en observeert hoe bezoekers, bewoners, gebruikers en vakmensen zich ertoe verhouden. Die benadering verklaart ook de titel From Inside Out. Wenders vertrekt vanuit de ervaring van binnenuit: hoe een ruimte aanvoelt, hoe licht op een materiaal valt, hoe mensen door een gebouw bewegen en hoe architectuur verandert door gebruik en tijd.

Van Therme Vals tot LACMA

Voor de documentaire filmde Wenders verschillende sleutelwerken uit Zumthors oeuvre. Uiteraard ontbreekt Therme Vals niet, het thermencomplex in het Zwitserse bergdorp Vals waarmee Zumthor internationaal doorbrak. Ook het Kolumba Museum in Keulen, het Steilneset Memorial in Noorwegen en de Bruder Klaus-veldkapel in Duitsland komen aan bod.

Daarnaast besteedt de film aandacht aan projecten met een complexere voorgeschiedenis. Zo verschijnt Zumthors nooit gerealiseerde ontwerp voor het Topography of Terror-museum in Berlijn, waarvan de gedeeltelijk gebouwde constructie uiteindelijk werd afgebroken. Ook LACMA krijgt een prominente plaats. Zumthors nieuwe museumgebouw in Los Angeles, waaraan jarenlang werd ontworpen en gesleuteld, vormt een interessante tegenhanger van zijn kleinere en meer ingetogen projecten. 

Veertien jaar in de maak

Dat Wenders veertien jaar aan From Inside Out werkte, geeft de documentaire een bijzonder perspectief. De film is geen momentopname van een voltooid oeuvre, maar volgt Zumthors architectuur over een langere periode. Bestaande gebouwen worden naast projecten in ontwikkeling geplaatst, terwijl ook het maakproces en de mensen achter de architectuur aandacht krijgen.

Wenders is bovendien vertrouwd met het gebruik van 3D om kunst en ruimte filmisch te onderzoeken. Eerder paste hij de techniek al toe in Pina, over choreografe Pina Bausch, en Anselm, zijn documentaire over kunstenaar Anselm Kiefer. Deze keer lijkt de keuze voor 3D nog nadrukkelijker verbonden met het onderwerp: de techniek moet de fysieke aanwezigheid van architectuur voelbaar maken op een manier die een traditioneel tweedimensionaal beeld moeilijk kan evenaren.

From Inside Out – The Architecture of Peter Zumthor duurt 114 minuten en gaat in september 2026 in wereldpremière tijdens de 83ste editie van het Filmfestival van Venetië, waar de documentaire buiten competitie wordt vertoond.