RIBA International Awards: België scoort met drie laureaten op het wereldtoneel van de architectuur

De RIBA International Awards for Excellence worden om de twee jaar uitgereikt door het Britse Royal Institute of British Architects en gelden internationaal als een van de belangrijkste architectuuronderscheidingen. Dit jaar werden 34 projecten uit vijftien landen bekroond. Volgens Neil Gillespie, voorzitter van de Awards Group, tonen de laureaten hoe architectuur kan inspelen op maatschappelijke, ecologische en stedelijke uitdagingen zonder te vervallen in spektakelarchitectuur. Alle winnende projecten dingen nu ook mee naar de RIBA International Prize, waarvan de winnaar in oktober bekendgemaakt wordt.

YIMBY geeft tuinwijk nieuwe toekomst

Een van de bekroonde Belgische projecten is YIMBY (Yes In My BackYard) van MAKER architecten in Kortrijk. Het project vertrekt vanuit een herkenbare uitdaging voor veel Europese woonwijken: hoe bestaande buurten verdichten en vernieuwen zonder grootschalige sloop. In een tuinwijk uit de jaren 1920, waar de oorspronkelijke relatie tussen woningen en gemeenschappelijke groene ruimte grotendeels verloren was gegaan, zocht het ontwerpteam naar manieren om die ruimtelijke en sociale verbanden opnieuw te versterken.

De ingreep combineert renovatie, verdichting en sociale vernieuwing. Op een beperkt aantal percelen worden nieuwe woonvormen toegevoegd, terwijl bestaande woningen uitbreidingsmogelijkheden krijgen voor onder meer meergezinswonen, zorgwonen of thuiswerk. Het aantal woningen stijgt daarbij van 16 naar 31 zonder dat de wijk haar karakter verliest. Ook materiaalhergebruik speelde een belangrijke rol: recuperatiestenen en dakpannen werden opnieuw ingezet binnen het project. Volgens de jury toont YIMBY hoe een gerichte, kleinschalige aanpak een wijk toekomstbestendig kan maken zonder haar identiteit uit te wissen.

Respectvolle transformatie van een Brussels icoon

Ook de herbestemming van Royale Belge in Watermaal-Bosvoorde werd onderscheiden. Het markante kruisvormige kantoorgebouw uit 1970, ontworpen door René Stapels en Pierre Dufau, stond jarenlang grotendeels leeg. Na een ontwerpwedstrijd werd gekozen voor een grondige maar terughoudende transformatie door Caruso St John Architects, Bovenbouw Architectuur en DDS+, waarbij het beschermde gebouw een nieuwe mix van functies kreeg, waaronder kantoren, hotelkamers, coworkingruimtes, horeca en een wellnesscentrum.

Centraal in het project staat het streven om zo veel mogelijk van het bestaande gebouw te behouden. De karakteristieke cortenstalen gevel bleef behouden, terwijl de energetische prestaties aanzienlijk werden verbeterd. Een nieuwe circulatiehal vormt het ruimtelijke hart van de ingreep. Die werd zorgvuldig uitgesneden uit de bestaande structuur en verbindt de verschillende functies met elkaar. De jury prees vooral de manier waarop oud en nieuw in elkaar overvloeien, zonder dat de architectuur van het oorspronkelijke gebouw haar kracht verliest.

Z33 als verfijnde dialoog tussen oud en nieuw

De derde Belgische laureaat is Z33 in Hasselt, het kunstencentrum waarvoor de Italiaanse architecte Francesca Torzo een uitbreiding ontwierp naast het bestaande museumgebouw uit 1958. Het project maakt deel uit van het historische begijnhof en zoekt nadrukkelijk de dialoog met zijn omgeving. Aan de straatzijde toont het zich terughoudend met een bijna gesloten bakstenen gevel, terwijl het zich naar de binnentuinen opent via een reeks zorgvuldig geplaatste ramen en doorzichten.

De jury waardeerde vooral de uitzonderlijke aandacht voor materiaal, detail en ambacht. Voor de gevel werden gedurende drie jaar onder meer 68 kleurtesten, 20 morteltesten en experimenten met 103 verschillende baksteentypes uitgevoerd. Het resultaat is een hedendaags gebouw dat tegelijk vanzelfsprekend lijkt ingebed in zijn historische context. Dat drie zeer uiteenlopende projecten – sociale woningbouw, erfgoedtransformatie en culturele infrastructuur – door een internationale jury worden bekroond, onderstreept de brede waardering voor de hedendaagse Belgische architectuur.