Van circulaire mortel tot CO₂-negatieve gevelsteen: hoe Kindcentrum Hanzewijk duurzame ambities waarmaakt

Om die samenwerking te ondersteunen, werd het gebouw integraal gemodelleerd in Archicad. Met ondersteuning van KUBUS bij de implementatie van de BIM-werkwijze beschikten architecten, constructeurs en installatieadviseurs gedurende het volledige ontwerp- en uitvoeringsproces over één actueel digitaal model.

ontwerpen voor de dagelijkse praktijk

Kindcentrum Hanzewijk brengt twee basisscholen en twee kinderopvangorganisaties samen op een compacte locatie in een nieuwe woonwijk. De architectuur sluit aan bij de omliggende jaren-30-bebouwing, maar kreeg een eigentijdse vertaling waarin daglicht, natuurlijke materialen en overzichtelijke ruimten bijdragen aan een gezonde leeromgeving.

Om voldoende buitenruimte te behouden, werd de gymzaal op de eerste verdieping geplaatst. Op het centrale leerplein kreeg een bestaande boom, die oorspronkelijk zou worden gekapt, een tweede leven als onderdeel van een speelvoorziening. Ook een glijbaan tussen de verdiepingen draagt bij aan een gebouw dat niet alleen functioneert, maar ook uitnodigt tot spelen en ontdekken.

Volgens architect en partner Sara van Popta begint elk ontwerp bij de gebruiker. "We ontwerpen niet vóór mensen, maar mét mensen. Juist door gebruikers vroeg in het proces te betrekken ontstaat een gebouw dat echt aansluit op de dagelijkse praktijk."

Circulaire keuzes 

De belangrijkste vernieuwing in dit project ligt in de gekozen materialen. Omdat het beeldkwaliteitsplan baksteen voorschreef, onderzocht 19 het atelier samen met fabrikant Remix en steenleverancier Aberson hoe ook traditioneel metselwerk circulair kon worden uitgevoerd. Dat leidde tot de ontwikkeling van een losmaakbare, herbruikbare mortel die inmiddels ook voor andere projecten beschikbaar is.

"Dat een fabrikant een nieuw product ontwikkelt en het vervolgens ook voor andere projecten beschikbaar maakt, laat zien dat architecten daadwerkelijk invloed kunnen uitoefenen op de ontwikkeling van de bouwsector", zegt Sara Van Popta.

Daarnaast werd voor de gevel van de gymzaal gekozen voor een witte CO₂-negatieve gevelsteen van Pirrouet^®, toegepast als droogstapelsysteem. Daarmee behoort Kindcentrum Hanzewijk tot de eerste projecten in Nederland waarin deze oplossing op die schaal is toegepast.

Tijdens het ontwerp werden de duurzaamheidsambities bovendien nog verder aangescherpt. De gemeente Kampen voegde een circulariteitsspecialist toe aan het projectteam, waardoor architect, opdrachtgever, adviseurs, leveranciers en aannemer gezamenlijk bleven zoeken naar duurzamere alternatieven. 

Integraal samenwerken

Die gezamenlijke zoektocht vroeg om een ontwerp- en bouwproces waarin alle disciplines te allen tijde over dezelfde informatie beschikten. De combinatie van een verhoogde gymzaal, houten draagconstructies, complexe installaties en innovatieve materiaaltoepassingen maakte intensieve afstemming noodzakelijk.

Daarom werkte 19 het atelier vanuit één integraal BIM-model. Constructeur, installatieadviseur en architect stemden hun werkzaamheden af via hetzelfde digitale model, waardoor ontwerpwijzigingen snel konden worden beoordeeld op zowel technische als ruimtelijke gevolgen.

Dit werd onder andere duidelijk tijdens de uitvoering, toen een oorspronkelijk geselecteerde houten vloer vanwege leveringsproblemen moest worden vervangen. De gevolgen voor constructie, installaties en plafondhoogtes konden direct inzichtelijk worden gemaakt, waardoor het ontwerp zonder kwaliteitsverlies kon worden aangepast.

Digitale ondersteuning 

Voor de integrale uitwerking maakte het bureau gebruik van Archicad. KUBUS ondersteunde daarbij de implementatie van de BIM-werkwijze en de verdere ontwikkeling van de digitale samenwerking binnen het bureau. Ook opdrachtgevers werden via BIMx al vroeg in het proces betrokken, waardoor zij het ontwerp konden ervaren voordat de bouw begon.

Volgens projectleider en BIM-modelleur Aske Riezebos biedt een integraal model vooral meerwaarde doordat ontwerpkwaliteit en techniek voortdurend in samenhang kunnen worden beoordeeld. "Je kijkt niet alleen of iets technisch klopt, maar ook wat de ruimtelijke impact is. Daardoor kun je ontwerpkwaliteit blijven bewaken, ook wanneer tijdens de uitvoering wijzigingen nodig zijn."

Meer dan een schoolgebouw

Voor 19 het atelier stopt het ontwerp niet bij de gevel. Samen met een landschapsarchitect werden gebouw, schoolplein en buitenruimte als één samenhangende leeromgeving ontworpen, waarin binnen en buiten naadloos in elkaar overlopen.

Kindcentrum Hanzewijk laat daarmee zien dat circulair bouwen verder gaat dan het toepassen van duurzame materialen alleen. De grootste winst ontstaat wanneer architecten, opdrachtgevers, producenten en uitvoerende partijen vanaf het begin overleggen en innovaties daadwerkelijk durven te ontwikkelen. De circulaire mortel en CO₂-negatieve gevelsteen tonen dat hier aan, maar vooral de integrale aanpak blijft bepalend voor duurzame innovatie in de bouw.