Jongensschoolpleintje 265

ontwerpopdracht

Een voormalige jongensschool wordt collectief huisvestingsproject met 13 woningen. Doorheen een combinatie van renovatie en nieuwbouw leeft de ruimtelijke en landschappelijke eigenheid van de plek verder door. Twee lage vleugels met klaslokalen aan beide zijden van de speelplaats dienden te worden vervangen door acht nieuwe woningen. Door een luifel aan hun voorzijde en hun private achteraan strekt het wonen zich geleidelijk van de semipublieke naar de private sfeer uit. De ‘directeurswoning’ en de 'hoogbouw’ worden wel gerenoveerd met maximaal behoud van ruimte en structuur. Op het plein staat ook een ‘buurthuis’ voor feestjes, een barbecue... De speelplaats is i.f.v. toegankelijkheid grotendeels verhard, maar beplante zones en licht doorlatende solitairen zorgen voor een groen karakter.

uitdagingen en antwoorden

De grootste uitdaging bij dergelijke projecten is – gezien ze vastgeroest zijn in het collectieve geheugen van een plek – de specifieke omgang met hun erfgoedwaarde. Schoolgebouwen omvormen tot woningen op mensenmaat, met respect voor het verleden en de leefkwaliteit van de bewoners als prioriteit, is dan ook geen sinecure. Gevels werden aangepast zodat bijkomende vloeren en een inpandig terras konden worden gerealiseerd. De ruimtelijkheid en architectuur behouden hun generositeit, maar deze wordt op maat van het wonen gebracht. Verder staat collectief wonen dat geen appartementsbouw is in veel dorpscontexten nog in de kinderschoenen. De mix aan typologieën kan hier landen door de kwaliteit van de collectieve buitenruimte – die rechtstreeks aan de oude schooltypologie schatplichtig is.

In hoeverre is het een duurzaam project in de brede betekenis van het woord?

De ambitie om duurzame projecten te bouwen is anno 2025 vanzelfsprekend. Concreet houden we hiervoor enkele belangrijke principes voor ogen. De architectuur moet compact zijn, met uitgepuurde plannen, en een flexibel casco en dus toe-eigenbaar, veranderlijk ruimtegebruik. We geloven rotsvast in deze ‘brede duurzaamheid’. Anders dan slechts technisch hoogstaand, moet duurzame architectuur ook vooral sociaal duren. Naast de inzet op duurzame technieken, een maximaal mogelijke vergroening en een bescheiden, onderhoudsvriendelijke materialiteit, schrijft Jongensschoolpleintje specifiek verder op het verleden. Een architectuur die op deze wijze verder bouwt op het collectieve geheugen van de plek is een lange toekomst beschoren.

motivatie

In het huidige architectuurlandschap blijven dorpskernen – nochtans in Vlaanderen de meest dominante structuur – vaak onderbelicht. Veel publiek patrimonium is er functieloos of gedateerd waardoor er heel wat ontwerpvraagstukken liggen. Als herbestemming van een typisch dorpse site is JSP niet alleen markant maar ook relevant. Gezien de fragiliteit van dergelijke dorpsstructuren vertrokken we van weloverwogen basisprincipes – waarbij respect voor de as found van de school primeert. Hernemen van positie en gabarit van de klasvleugels bewaart de identiteit van de site. Zo leeft de geest van de plek door in een hedendaags kader waarin de nieuwe functie bloeit. Samengevat is JSP exemplarisch in een tijd die te vaak uitgaat van radicaal nieuw of stringent behoud.