Kielparktoren 1 109

ontwerpopdracht

De 3 Kielparktorens zijn ontworpen door architect Jos Smolderen (bekend van de wereldtentoonstelling 1930 en de Boerentoren) en gerealiseerd tussen 1955 en 1961. In 2014 lanceerde Woonhaven Antwerpen een wedstrijd om de torens te renoveren naar de actuele wooncultuur en aan te passen aan de normen brandveiligheid, integrale toegankelijkheid en EPB. Deze eisen leidden ertoe dat er per toren nog 72 van de 96 appartementen overbleven. Bij de ontmanteling van de gevels werd vastgesteld dat de betonstructuur van de bovenste 8 verdiepingen foutief – extreem zwak – was uitgevoerd en niet behouden kon worden (dunne gevelpanelen en invulmetselwerk zorgden voor de stabiliteit). Om een snelle doorstart mogelijk te maken, werd beslist de torens met dezelfde ‘look and feel’ herop te bouwen.

uitdagingen en antwoorden

Reconstructie is geen evidente keuze, maar wel pragmatisch wanneer transformatie van het origineel ontoereikend bleek. We kozen voor een actualisatie in de geest van Smolderen, zonder letterlijke imitatie. De torens zullen er bijna hetzelfde uitzien, voldoen aan de huidige normen, BEN en CO2-neutraal worden. Door optimalisatie van het plan realiseren we opnieuw 96 appartementen per toren. Oppervlaktenormen zijn strikt toegepast, met behoud van de generositeit van het oorspronkelijke concept: edel materiaalgebruik, een transparant gelijkvloers, riante inkomhallen, gemeenschappelijke ruimtes, royale trappen en liftbordessen met zicht op park, stad en Schelde. Voor een getrouwe en energetisch performante reconstructie van de gevels werden betonnen sandwichpanelen met carbonwapening toegepast

In hoeverre is het een duurzaam project in de brede betekenis van het woord?

Het niet kunnen hergebruiken van de bestaande structuur, was een tegenvaller op vlak van circulariteit. De CO2-impact van het gewapend beton werd gecompenseerd door een performante gebouwschil op passiefniveau, BEN-appartementen en een fossielvrije verwarmingsstrategie. Lucht/water-warmtepompen vormen vandaag de basis, met de mogelijkheid tot aansluiting op het stedelijke warmtenet in de toekomst. De dakluifels, refererend aan de vroegere droogterrassen, zijn uitgerust met PV-panelen. De vloerverwarming is per lokaal te regelen en het D-ventilatiesysteem is vraag gestuurd via CO2- en vochtsensoren. Het behoud van de stedenbouwkundige kwaliteit en de erfgoedwaarde, gecombineerd met een hoge woonkwaliteit en ruime fietsvoorzieningen, vormt een robuuste basis voor duurzaam ruimtegebruik.

motivatie

De Kielparktorens behoren tot de meest geslaagde voorbeelden van sociale hoogbouw in België. Hun verfijnde volumetrie, zorgvuldige detaillering en materiaalgebruik vertalen het modernisme naar een humane, bewonersgerichte architectuur en leveren een ingetogen bijdrage aan de Antwerpse skyline. Dat deze torens kamp¬ten met onoplosbare structurele gebreken was een enorme tegenvaller. Compromissen in planindeling veroorzaakten spanningen, terwijl brandveiligheid, toegankelijkheid en energieprestaties niet langer voldeden. De reconstructie bood ons de kans én verantwoordelijkheid om het oorspronkelijke ontwerp te overstijgen. Waardevolle architecturale elementen kregen hedendaagse interpretaties, zoals bijvoorbeeld de claustra’s van de droogterrassen die herleven in verfijnde reliëfpanelen.