Paterssite 196

ontwerpopdracht

De ontwerpopdracht voor de Paterssite vertrok van een uitzonderlijke stedelijke enclave in de stationswijk van Sint-Niklaas: een ommuurde site met kerk, klooster, parochiezaal en een grotendeels verharde binnentuin met parking. Doel was deze versnipperde plek te herdenken als een samenhangend stadsproject waarin erfgoed, wonen en collectief gebruik elkaar versterken. De ontwijde Paterskerk werd herbestemd tot gemeenschapscentrum met drie polyvalente zalen, terwijl twee nieuwe woonvleugels plaats bieden aan sociaal en coöperatief wonen. Daartussen werd de voormalige binnenruimte opengebroken tot een groene, publieke kloostertuin: een nieuw hart voor de site en de buurt.

uitdagingen en antwoorden

De kernuitdaging lag in het verzoenen van schijnbare tegenstellingen: erfgoed en vernieuwing, collectiviteit en privacy, beslotenheid en openheid naar de stad. In de kerk kozen we voor een losstaande box die nieuwe functies organiseert zonder het monumentale karakter aan te tasten. Op de site vervingen nieuwe woongebouwen de verouderde volumes, maar steeds in relatie tot de schaal, materialiteit en gelaagdheid van de plek. Een verhoogde sokkel met overdekte rondgang verbindt kerk, wonen en tuin tot één leesbaar geheel. Tegelijk waarborgen buffers, oriëntatie en doordachte circulatie de privacy en levenskwaliteit van de bewoners.

In hoeverre is het een duurzaam project in de brede betekenis van het woord?

De duurzaamheid van de Paterssite is zowel technisch, ruimtelijk als sociaal verankerd. De herbestemming van de kerk en het maximaal behoud van waardevolle onderdelen beperken de impact van het project en verlengen de levensduur van het bestaande patrimonium. Thermische ingrepen, vloerverwarming, een geothermische warmtepomp en zonnepanelen verhogen het comfort en de energieprestaties. Regenwater van het grote kerkdak wordt gedeeld met de woongebouwen. Maar duurzaamheid zit hier evenzeer in de ruimtelijke en maatschappelijke meerwaarde: een publieke tuin brengt koelte, buffert water, stimuleert ontmoeting en geeft een dense wijk opnieuw ademruimte, rust en collectieve betekenis.

motivatie

De Paterssite verdient een Architectura-award omdat het project aantoont hoe architectuur, landschap en erfgoed samen een diepgaande stedelijke transformatie kunnen dragen. Wat ooit een afgesloten en versnipperde site was, is vandaag een genereuze plek voor de hele buurt: met een herbestemde kerk, diverse woonvormen met een sociale mix en een collectieve tuin als verbindend midden. Het project koppelt ruimtelijke helderheid aan maatschappelijke ambitie, en technische duurzaamheid aan sociale inclusie. De kracht ervan zit niet in één gebaar, maar in de coherentie waarmee monument, wonen en publieke ruimte tot een vanzelfsprekend geheel zijn gesmeed. Het is een project dat de stad niet alleen aanvult, maar zichtbaar beter maakt.