Herbestemming van iconische Citroën-garage verzoent erfgoed en hedendaagse prestaties

Een van de grootste technische uitdagingen was het verbeteren van de prestaties van de historische glasgevels zonder de slanke staalprofielen of de oorspronkelijke uitstraling te wijzigen. Daarvoor werd gebruikgemaakt van FINEO-vacuümbeglazing, dat een combinatie biedt van hoge isolatiewaarden en een beperkte glasdikte.

Erfgoed als fundament

De voormalige Citroën-garage werd begin jaren 1930 gebouwd als Belgische hoofdzetel van de autofabrikant. Met zijn imposante glazen showroom langs het kanaal Brussel-Charleroi en uitgestrekte werkplaatsen gold het complex destijds als de grootste garage van Europa en groeide het uit tot een icoon van de modernistische industriële architectuur.

Na het vertrek van Citroën in 2014 schreef het Brussels Hoofdstedelijk Gewest in 2017 een internationale ontwerpwedstrijd uit voor de herbestemming van de site. Het winnende ontwerp van Atelier Kanal architects, een samenwerking tussen noAarchitecten, EM2N en Sergison Bates architects, vertrekt vanuit het concept 'A Stage for Brussels'.

Niet een nieuw museumgebouw, maar de bestaande architectuur vormt daarbij het uitgangspunt. De historische zalen, hellingen en circulatieroutes blijven maximaal behouden en maken integraal deel uit van de bezoekerservaring. Nieuwe museumvolumes werden zorgvuldig in de bestaande structuur ingepast.

Slanke staalprofielen beperkten de mogelijkheden

Die ontwerpvisie bracht aanzienlijke technische uitdagingen met zich mee. De oorspronkelijke enkelbeglazing voldeed niet langer aan de huidige eisen op het vlak van energieprestaties, akoestiek en comfort, terwijl de historische staalprofielen uitsluitend waren ontworpen voor enkel glas. Met sponningen van slechts vier tot vijfenhalve centimeter bleek de beschikbare ruimte te beperkt voor conventionele isolerende beglazing.

Bovendien waren de gevels in de loop der jaren vervormd, waardoor vrijwel geen enkele ruit nog perfect rechthoekig was. Ook de blootgestelde ligging langs het kanaal vereiste bijkomende aandacht voor windbelasting en structurele stabiliteit.

Samen met Gevelinzicht Ingenieur-Architecten, Lootens en AGC Glass Europe onderzocht het ontwerpteam verschillende beglazingssystemen. Uiteindelijk werd gekozen voor FINEO-vacuümbeglazing, die dankzij haar beperkte dikte kon worden geïntegreerd binnen de bestaande staalprofielen zonder het historische gevelbeeld te wijzigen. De beglazing combineert een Ug-waarde van 0,8 W/m²K met een hoge lichttransmissie en behoudt de uitstraling van traditioneel enkel glas.

Intensieve voorbereiding

Omdat het om een moderne toepassing binnen een historisch gebouw ging, werd uitgebreid getest. Thermische simulaties onderzochten onder andere het risico op condensatie in de niet-thermisch onderbroken staalprofielen. Daarnaast werden verschillende mock-ups gebouwd om uiteenlopende glas- en coatingcombinaties onder reële omstandigheden te evalueren voordat de definitieve specificatie werd vastgesteld.

De akoestische prestaties waren daarbij een bijzonder aandachtspunt. De site ligt immers langs een drukke verkeersas en zal intensief worden gebruikt voor tentoonstellingen en evenementen. In samenwerking met Kahle Acoustics werd daarom een totaalconcept ontwikkeld waarbij de vacuümbeglazing werd gecombineerd met akoestische afdichtingen.

Vrijwel iedere ruit maatwerk

De toestand van de beglazing en de stalen profielen maakte het oorspronkelijke plan om de gevels van de werkplaatsen ter plaatse te renoveren onmogelijk. De stalen gevelelementen werden daarom volledig gedemonteerd, gerestaureerd en nadien opnieuw geplaatst.

Voor het project werd een specifiek bevestigingssysteem ontwikkeld dat aan de Universiteit Gent werd getest op lucht- en waterdichtheid en thermische prestaties. De grote maatafwijkingen in de historische staalconstructie maakten van bijna elke ruit een uniek exemplaar. Ongeveer 1.400 vacuümglasruiten werden geproduceerd voor een geveloppervlak van ongeveer 2.200 m².

Nieuwe gevel voor de showroom

Voor de iconische showroom golden andere uitgangspunten. De oorspronkelijke ramen waren verdwenen, waardoor de gevel grotendeels werd gereconstrueerd aan de hand van historische foto's en archieftekeningen. De karakteristieke stalen kolommen uit 1934 bleven behouden, terwijl nieuwe thermisch onderbroken stalen profielen werden toegepast.

Ook hier werd gekozen voor FINEO-vacuümbeglazing. Over een geveloppervlak van ongeveer 1.160 m² werden zo'n 530 glaselementen geplaatst die aansluiten op de karakteristieke rasterstructuur van de historische showroom. Grote verticale schuifelementen op het gelijkvloers zorgen ervoor dat de showroom opnieuw een directe relatie aangaat met de publieke ruimte.

Erfgoed en duurzaamheid combineren

In totaal werd bijna 3.900 m² vacuümbeglazing toegepast in het project. Daarmee kon de oorspronkelijke transparantie van het gebouw grotendeels behouden blijven, terwijl de prestaties van de gebouwschil aanzienlijk werden verbeterd.

Ook vanuit duurzaamheidsoogpunt levert de gekozen aanpak winst op. Volgens berekeningen van Gevelinzicht Ingenieur-Architecten resulteert het hergebruik van de historische werkplaatsgevels alleen al in een besparing van ongeveer 61 ton CO₂-equivalent ten opzichte van volledige vervanging.

De renovatie van Kanal – Centre Pompidou toont hoe monumentaal erfgoed kan worden aangepast aan hedendaagse eisen zonder aan architecturale kwaliteit in te boeten. Dankzij de samenwerking tussen architecten, ingenieurs, aannemers en gespecialiseerde gevel- en glaspartners kreeg een van de meest markante industriële gebouwen van Brussel een toekomstgerichte invulling, met respect voor zijn historische identiteit.