Woonproject 3 Kwartier: drie gebouwen, drie gevelstenen, één ensemble

Die samenhang wordt versterkt door de bakstenen gevelarchitectuur. Voor elk gebouw koos architect Marco Kramer (Pro6) een andere gevelsteen van Nelissen Steenfabrieken: Luce voor gebouw 1, Maranello voor gebouw 2 en Forno voor gebouw 3. Verschillende metselverbanden, uitstekende kolommen en verdiepte neggen zorgen daarbij voor reliëf, ritme en een wisselend spel van licht en schaduw.

Van bedrijfslocatie naar woonensemble

3 Kwartier ligt aan de Industriestraat, vlak bij het station van Heerhugowaard. De ontwikkeling begon op het terrein van een bestaand kinderdagverblijf. Later kwamen ook de twee aangrenzende kavels in beeld en werden de drie locaties samengevoegd tot één ontwikkelplot.

De transformatie past binnen de bredere ontwikkeling van het Stationskwartier, waar voormalige bedrijfslocaties plaatsmaken voor een stedelijker woonmilieu. De nabijheid van het station maakt het gebied geschikt voor verdichting en woningbouw. Voor de locatie bestonden al een beeldkwaliteitsplan en ontwikkelvisie van KuiperCompagnons, waarmee tijdens de planvorming werd samengewerkt.

“Het ontwerp telde aanvankelijk twee torens. Door een derde gebouw toe te voegen, ontstond de mogelijkheid om de volumes rond een meer besloten gemeenschappelijke buitenruimte te organiseren. Zo groeide het project uit tot een ensemble van drie gebouwen die samen een binnentuin omkaderen”, licht Marco Kramer toe. Ook de naam 3 Kwartier verwijst naar die compositie en naar de ligging in het Stationskwartier.

Een mix van bewoners en functies

De drie gebouwen verschillen niet alleen in architectuur, maar ook in programma. Het hoogste volume telt 60 koopappartementen, het tweede gebouw omvat 42 huurappartementen en in het derde bevinden zich 36 huurwoningen voor De Waerden. Die laatste zijn bedoeld voor mensen met een lichte beperking die zelfstandig wonen en waar nodig ondersteuning krijgen.

Op de begane grond zijn daarnaast twee kinderdagverblijven ondergebracht: een regulier en een medisch kinderdagverblijf. Koop, huur, begeleid wonen en maatschappelijke voorzieningen komen zo binnen één ontwikkeling samen. Die mix zorgt op verschillende momenten van de dag voor activiteit in en rond de gebouwen.

Van binnenuit naar buiten ontwerpen

De architectuur van 3 Kwartier vertrekt nadrukkelijk vanuit het programma. Voor Marco begint een ontwerp bij de functies die een plek moet huisvesten, de behoeften van toekomstige bewoners en de gemeente, de betaalbaarheid en de kwaliteit van de woningplattegronden. “Pas daarna krijgt die interne organisatie een architectonische vertaling aan de buitenzijde. Ook bij 3 Kwartier is die werkwijze zichtbaar. De gevels verbergen de achterliggende structuur niet, maar maken delen ervan juist leesbaar”, vertelt hij.

Baksteen is daarbij veel meer dan een afwerkingsmateriaal. Kramer kiest bij voorkeur voor gevelstenen met een natuurlijke uitstraling en zichtbare nuances uit het productieproces. “We houden ervan dat je het natuurlijke proces waarmee bakstenen worden gemaakt terugziet in de steen, en dat het niet te gepolijst is. Zo is de steen niet louter een afwerking, maar onderdeel van de architectonische identiteit”, vult Marco aan.

Luce, Maranello en Forno 

Voor 3 Kwartier werden drie bestaande sorteringen van Nelissen Steenfabrieken geselecteerd. Gebouw 1 is uitgevoerd in Luce, gebouw 2 in Maranello en gebouw 3 in Forno. De verschillende stenen geven elk volume een eigen karakter, terwijl de keuze voor baksteen als gemeenschappelijke materialiteit de gebouwen met elkaar verbindt.

Tijdens het ontwerpproces bezocht het ontwerpteam de fabriek van Nelissen om het productieproces van dichtbij te bekijken. Ook de showroom en digitale visualisatietools werden ingezet om te beoordelen hoe verschillende stenen op grotere geveloppervlakken zouden uitwerken. De voorkeur ging daarbij uit naar een materiaalbeeld waarin natuurlijke variaties zichtbaar mogen blijven.

Bijzonder is ook het gebruik van een ruwere zijde van de steen, waarop plaatselijk een groenachtige nuance zichtbaar is. Die ontstaat tijdens het bakproces en draagt bij aan het ongepolijste karakter dat de architect in de gevels zocht. 

Metselwerk als architectonisch instrument

De eigenheid van de gevels zit niet alleen in de keuze van de steen. Ook de verwerking ervan bepaalt in belangrijke mate het architecturale beeld. Verschillende metselverbanden, waaronder staand verband, brengen ritme in de gevels. Plaatselijk zijn de kolommen verdikt en komen ze ongeveer drie koppen uit het gevelvlak naar voren, terwijl verdiepte neggen juist voor terugliggende accenten zorgen.

“Die verschillen in diepte zorgen voor schaduwwerking en geven de gevels een veranderlijk karakter. De detaillering doorbreekt bovendien de schaal van de grotere gevelvlakken en versterkt de verticale geleding van de gebouwen”, verduidelijkt Marco.

Ontworpen voor de lange termijn

De keuze voor baksteen is ten slotte ook een keuze voor levensduur. Materialen moeten niet alleen bij oplevering overtuigen, maar hun architectonische kwaliteit ook jaren later behouden. “We willen dat we hier over twintig jaar nog langs kunnen rijden en nog steeds trots zijn op wat we met elkaar hebben neergezet”, aldus Marco.

Baksteen past volgens hem goed binnen die visie door zijn lange levensduur en beperkte onderhoudsbehoefte. Tegelijk is het een materiaal dat op natuurlijke wijze kan verouderen en sterk verankerd is in de Nederlandse bouwtraditie.

In 3 Kwartier komen die uitgangspunten samen. Luce, Maranello en Forno geven de drie volumes ieder een eigen gezicht, terwijl materiaal, metselwerk en detaillering ze tot één ensemble smeden. Daarmee is 3 Kwartier niet alleen een woonproject met 138 woningen en verschillende maatschappelijke functies, maar ook een eerste bouwsteen in de verdere transformatie van het Stationskwartier.