BEELD/VERHAAL. Begraafplaats Sint-Rochuskerk in Ulbeek (Gie Bresseleers)

ERFGOED

Deze Sint-Rochuskerk dateert uit 1716 en is een herbouw van de kerk die er de vorige decennia stond. Ze breidt zich in de 19de eeuw verschillende malen uit. Ze raakt in verval. Op loopafstand verrijst in 1937-1938 een nieuwe kerk. Na de ontwijding wordt de oude gebruikt als opslagplaats en verloedert zo verder. Maar… uit het niets leggen in 1998 opgravingen resten van een romaans en gotisch kerkje uit het jaar 1000 bloot! Erfgoed!

HERBESTEMMING

Met deze status renoveert architect Wilfried De Wijngaert de kerk en herbestemt ze tot overdekte begraafplaats als uitbreiding van de bestaande.

In het jaar van de ingebruikname wint Wilfried De Wijngaert in 2012 de Vlaamse Monumentenprijs en neemt hij ook deel aan het Europees project “onthaasten, stilte- en bezinningsplekken in beeld”. De herbestemming van leegstaande en vervallen kerken en kapellen staat dan nog in zijn kinderschoenen. In 2014 is de kerk met aanliggend kerkhof een monument en een beschermd dorpszicht.

DE INGREPEN

De tot de vloer uitgebroken ramen in de zijgevels van het schip maken van kerkgebouw en -hof een doorlopende ruimte. De kalklaag op de binnenmuren wordt afgekapt en het baksteenmetselwerk wordt zichtbaar. Grote marmeren platen dekken de gevonden grafkelders af. De originele dakstructuur van het schip wordt zichtbaar na het verwijderen van de gewelven. Het dakvlak wordt afgewerkt met golfplaten. Het oude doksaal met houten balustrade is in zijn oorspronkelijke staat hersteld. In de achterwand, onder het doksaal, staan de urnen van het columbarium.

Het koor is de blikvanger. Langs de randen omsluit een houten vlonderpad de archeologische funderingsresten. Het dak is volledig beglaasd. Daaronder staat een levensgroot kunstwerk van een treurende man met vrouw en kind. Na de grote verontwaardiging van de ten onterecht gevelde 500-jarige eik in het centrum van Ulbeek, snijdt Herman Moermans dit kunstwerk uit de stam.

TOERISME

We lopen kerk en begraafplaats in en uit. Al snel worden we overrompeld door wielertoeristen die verbaasd dit erfgoed bezoeken. Samen met hen lessen we onze dorst in het tegenovergelegen monument, de voormalige Sint-Rochusbrouwerij.

BLIJVENDE WAARDE

Deze herbestemming is een parel, een inspirerend voorbeeld voor de herinrichting en waardering van deze religieuze erfenis. Ze verwondert door haar onverwachte vanzelfsprekendheid: een boeiende ruimte met verre doorzichten, wisselende schaduwen, binnenwaaiende bloesems, doorvliegende vogels,… Dit is best een stijlvolle combinatie van erfgoed en herbruik, van verleden en heden, van tijdloos en modern, van cultuur en toerisme.

Met respect en creativiteit behoudt elk gebouw een vaste, blijvende waarde. Tabula rasa hoeft nooit. Tabula rasa is niet meer hedendaags.

Gie Bresseleers is architect en fotograaf. In zijn columnreeks BEELD/VERHAAL verweeft hij fotografie en persoonlijke verhalen tot een unieke kijk op bijzondere projecten wereldwijd.