STEEN & BEEN. Westers betonmodel (Filip Canfyn)

Mariam Issoufou (°1979) is geboren in Frankrijk, opgegroeid in Niger en afgestudeerd in de VS. Vandaag werkt ze vanuit Niamey (hoofdstad Niger), New York en Zürich. Haar ongewone levensweg doet haar pleiten voor klimaatvriendelijke, betaalbare architectuur voor iedereen. Zo horen we het nog eens van een ander …

In het interview refereert ze naar het aarden huisje van haar grootmoeder: ze noemt het klimaatintelligent, goedkoop, niet afhankelijk van dure vervuilende airco en ze schakelt daarom een versnelling hoger. “In de hedendaagse westerse architectuur is beton het materiaal dat al decennialang gepusht wordt en waaraan het idee van echte vooruitgang kleeft. Dat is een enge visie die sinds de 20ste eeuw ook in Afrikaanse landen wordt opgedrongen. Aarde en traditionele technieken zijn zogezegd ouderwets, primitief en minderwaardig. Dat is een opvatting die me choqueert, want zo dreigen traditionele technieken en puur vakmanschap te verdwijnen. Ook daarin is beton heel dominant: in het wegvegen van lokale kennis en waardevol cultureel erfgoed. Ik vind dat gewelddadig en beledigend. Het is een vorm van culturele verdrukking en van superioriteitsdenken. En van domheid: want iedereen die in Niger in een betonnen gebouw leeft, kan ervan getuigen: beton gijzelt hitte. Wie bij 40 graden in een betonnen constructie opgesloten zit, smelt weg, tenzij hij de helft van zijn loon aan airco uitgeeft.” Beton is voor Issoufou het symbool van een onredelijk en contraproductief westers dwingend juk. Ze wil bevrijden: “Ik wil bewijzen dat het mogelijk is om met lokale kennis en tradities architectuur van wereldklasse te maken.”

Haar fundamentele strijd botst echter al met het superioriteitsgevoel van haar jonge maar welstellende studenten in Zürich, die hun bijna koloniaal middenklassedenken niet kunnen opgeven. “’Kijk eens hoe proper de straten hier zijn, kijk eens naar onze rijkdom, kijk eens goed wij het voor elkaar hebben.’ Dat wordt dan afgezet tegen ‘die arme Afrikanen die geleid worden door corrupte, oorlogszuchtige leiders.’ Dat idee geeft veel Europeanen het gevoel dat ze bovennatuurlijk zijn en dat ze de inferieure Afrikanen moeten komen redden. Maar bijna nooit wordt de vraag gesteld waarom een land als Zwitserland zo rijk is. Zou dat niet deels te maken hebben met de financiële wereld die jarenlang de fortuinen van de dictators beschermde? En hoe zit het met de Zwitserse chocolade? Waar komt al die cacao vandaan? En in welke omstandigheden wordt die geproduceerd? Veel van de rijkdom op het Europese continent kan alleen maar bestaan omdat er elders mensen bestolen worden. Zo zie ik mijn rol in Europa: ik probeer de misplaatste Europese superioriteit wat te temperen, en het Afrikaanse zelfvertrouwen te stimuleren.”

We moeten ons geen zorgen maken, deze column gaat enkel over Niger en Zürich. En wij hebben hier al een betonstop.