Oskar en FELT verweven industrieel erfgoed, nieuwbouw en groen op GO!-campus in Anderlecht
Oskar en FELT hebben de ontwerpwedstrijd gewonnen voor de restauratie, renovatie en nieuwbouw van de GO! Academie Beeldende Kunsten en het Atheneum in Anderlecht. Beide scholen worden samengebracht op een gedeelde campus aan het Dapperheidsplein, waar gebouwen uit verschillende periodes een gelaagd geheel vormen. De architecten kiezen ervoor om voort te bouwen op die geschiedenis en de bestaande industriële architectuur als uitgangspunt te nemen. Voor het project werken ze samen met onder meer ABETEC, landschapsontwerpers Lokus en Architecten Van Severen.
Het ontwerp vertrekt vanuit een zogenaamde "as found-benadering": de bestaande toestand wordt niet beschouwd als een probleem dat moet worden opgelost, maar als een verzameling kwaliteiten waarop kan worden voortgebouwd. Waardevolle gebouwen, constructies en historische sporen blijven behouden en krijgen een nieuwe betekenis binnen de campus. Door bestaande structuren zorgvuldig te restaureren, selectief te verwijderen en aan te vullen met compacte nieuwbouw, willen Oskar en FELT de ruimtelijke samenhang versterken zonder het eigen karakter van de site uit te wissen.
Gerichte ingrepen met maximaal effect
De architecten vergelijken hun werkwijze met een chirurgische operatie, waarbij elke ingreep een weloverwogen doel dient. Door bepaalde constructies weg te nemen en nieuwe volumes gericht toe te voegen, brengen ze meer licht en lucht in het gebouwencomplex. Tegelijk worden de verschillende functies opnieuw georganiseerd, zodat ateliers, lesruimtes en gemeenschappelijke voorzieningen beter op elkaar aansluiten. De nieuwbouw wordt daarbij ingezet om bestaande relaties te versterken en ontbrekende verbindingen tot stand te brengen.
Twee duidelijke circulatieassen brengen structuur in het complexe geheel. Ze maken een onderscheid tussen publieke circulatie en logistieke bewegingen, waardoor de campus overzichtelijker en gemakkelijker te gebruiken wordt. Binnen die nieuwe organisatie behouden de Academie en het Atheneum elk hun eigen identiteit, terwijl ze gebruik kunnen maken van gedeelde voorzieningen. De herinrichting moet niet alleen het dagelijkse functioneren van beide scholen verbeteren, maar ook nieuwe mogelijkheden scheppen voor samenwerking tussen leerlingen, studenten en docenten.
Nieuwe tussenstructuur verbindt beide scholen
Een belangrijke rol is weggelegd voor de nieuwe Tussenstructuur, die als ruimtelijk scharnier tussen de verschillende onderdelen van de campus fungeert. Ateliers, leerlandschappen, terrassen en circulatieruimtes worden er met elkaar verweven. Zo ontstaan plekken waar leerlingen en studenten van beide scholen elkaar kunnen ontmoeten en waar verschillende onderwijsactiviteiten naast elkaar plaatsvinden. De architecten willen die uitwisseling stimuleren zonder de afzonderlijke werking van de Academie en het Atheneum uit het oog te verliezen.
Centraal op de site komt bovendien een nieuw paviljoen met een polyvalente cafetaria en tentoonstellingsruimte. Het gebouw opent zich naar de omliggende tuinen, terrassen en gemeenschappelijke buitenruimtes en krijgt daardoor een verbindende functie. Naast leerlingen en leerkrachten moeten ook ouders en buurtbewoners er een plek kunnen vinden. Op die manier willen Oskar en FELT de campus sterker verankeren in Anderlecht en de relatie tussen de onderwijsinstellingen en hun omgeving versterken.
Van verharde binnenruimte naar groene campus
Ook de buitenaanleg ondergaat een ingrijpende transformatie. De vandaag sterk verharde binnenruimte maakt plaats voor een groenere, klimaatadaptieve omgeving met tuinen, pleinen en plekken voor buitenactiviteiten. Door bebouwing gericht weg te nemen en de nieuwbouw compact te houden, ontstaat meer ruimte voor beplanting en verblijf. De verschillende buitenruimtes verbinden de bestaande gebouwen en nieuwe toevoegingen tot één samenhangend geheel. Tegelijk willen de architecten de campus sterker verbinden met de omliggende buurt, zonder de eigenheid van de schoolomgeving uit het oog te verliezen.
Het ontwerp is opgevat als een flexibel kader dat zich op langere termijn kan aanpassen aan veranderende onderwijsbehoeften. De combinatie van historische gebouwen, nieuwe leeromgevingen en gedeelde voorzieningen moet daarvoor voldoende mogelijkheden bieden. Het project omvat ongeveer 9.691 vierkante meter en heeft een opgegeven budget van 19,2 miljoen euro. Bouwheer is de GO! Autonome Raad van het Gemeenschapsonderwijs. Het project bevindt zich momenteel in de ontwerpfase. Het bestaande gebouwenbestand vormt zo de basis voor een onderwijscampus die met haar gebruikers kan meegroeien.