Retentiedak in Hasselt koppelt weelderig groen aan slimme waterbuffering

Het 0°-dak maakte het mogelijk het intensieve retentiedaksysteem van Optigrün over de volledige oppervlakte door te trekken, ook onder het terras en de vlonder. Regenwater wordt er gebufferd en via capillaire werking opnieuw ter beschikking gesteld van de beplanting. Het project van HOF tuinarchitecten, Siegfried Smeets Architectuur en uitvoerder Canopy toont zo hoe een retentiedak slimme waterbuffering kan combineren met een volwaardige, weelderige stadstuin.

Van meet af aan mee ontworpen

De basis voor de daktuin werd al vroeg in het bouwproces gelegd. “De architect heeft vanaf het begin rekening gehouden met een retentiedak en alles wat daarbij komt kijken. Dat gebeurt niet zo vaak: meestal wordt pas achteraf rekening gehouden met de daktuin”, vertelt Joachim Teunen van Canopy, specialist in groendaken, daktuinen en groengevels en officieel uitvoerend partner van Optigrün in België.

Die aanpak maakte het mogelijk om draagkracht, afvoeren, wateraansluiting en substraatdiktes vooraf af te stemmen op het tuinontwerp van HOF tuinarchitecten. Vooral de bomen vroegen bijzondere aandacht. Hun positie moest niet alleen landschappelijk kloppen, maar ook overeenstemmen met de zones waar de constructie voldoende gewicht kon dragen.

137 m² actieve waterbuffer

Het volledig vlakke dak speelt een sleutelrol in de waterhuishouding. De Optigrün WRB 85-retentie- en drainage-elementen konden daardoor over de volledige 137 m² op hetzelfde niveau worden aangebracht, ook onder het terras en de vlonder. Niet alleen de plantvakken, maar het volledige dakoppervlak wordt zo voor waterbuffering ingezet.

De totale opbouw bedraagt 200 mm. Boven de dakafdichting ligt eerst een 6 mm dikke Optigrün RMS 900-beschermlaag. Daarop volgt de 85 mm hoge WRB 85-retentielaag met capillaire bruggen, gevolgd door een FIL 200K-filtervlies van 3,5 mm en 105,5 mm intensief daktuinsubstraat.

In de retentielaag blijft permanent zo’n 6 à 7 cm water beschikbaar. Regenwater wordt daardoor niet meteen afgevoerd, maar tijdelijk vastgehouden op de plek waar het valt. Een eventueel overschot wordt gecontroleerd afgevoerd, terwijl een deel van de voorraad beschikbaar blijft voor de planten. “Ook naar irrigatie toe is het veel interessanter dat er permanent water onder de daktuin gebufferd zit en dat we niet moeten werken met bovengrondse irrigatie- of druppelleidingen”, zegt Joachim.

Water geven van onderuit

Buffering en bewatering zijn in het Optigrün-systeem aan elkaar gekoppeld. De BWA 300-bewateringsautomaat staat op het dak en is aangesloten op de regenwaterinstallatie van de woning. Een vlotter bewaakt het waterpeil en vult de retentielaag automatisch bij wanneer dat onder het ingestelde niveau zakt. Een drossel en controleschacht regelen de gecontroleerde afvoer van overtollig water.

Via de capillaire bruggen in de WRB 85 wordt het beschikbare water van onderuit naar de wortelzone geleid. Een klassiek netwerk van druppelleidingen tussen de beplanting is daardoor niet nodig. “De bewateringsautomaat werkt eigenlijk zoals een vlotter in een waterreservoir van bijvoorbeeld een toilet. Het water wordt langs onder op het dak gebracht en via capillaire werking opgezogen tot bij de wortels van de beplanting”, legt Joachim uit.

Hoewel de retentieopbouw een hogere investering vraagt, is de bevloeiing via de bewateringsautomaat eenvoudiger en goedkoper dan een klassiek druppelsysteem. Eén centraal toestel bedient de volledige 137 m² en vermijdt een vertakt leidingnet dat jaarlijks winterklaar moet worden gemaakt. De aansluiting op de regenwaterinstallatie maakt het bovendien mogelijk om de buffer met regenwater op peil te houden.

Bomen vragen draagkracht

Een intensieve daktuin brengt aanzienlijke belastingen met zich mee. Daarom werd het dak opgedeeld in drie zones: een basisbelasting van 250 kg/m², verzwaarde zones tot 350 kg/m² ter hoogte van de plantvakken en lokaal versterkte punten die tot 2.000 kg/m² kunnen dragen.

Precies op die laatste punten staan de vier boombakken. “Het ontwerp van HOF tuinarchitecten voorzag vier fruitbomen, wat de bouwheren meteen aansprak. Samen met de stabiliteitsingenieur is er dan bepaald waar die belasting kon worden opgenomen”, aldus Joachim. “De vier halfstammige fruitbomen; twee appelbomen, een perenboom en een pruimenboom, staan in bodemloze, gegalvaniseerde boombakken die lokaal op maat zijn gemaakt. Zo kunnen hun wortels verder doorgroeien in het onderliggende substraat.”

Weelderig groen boven de stad

Rond de bomen liggen vier plantvakken met ruim 900 vaste planten. De soorten zijn geselecteerd op basis van de uitgesproken zon-, wind- en droogtebelasting van een dak. Geurplanten, siergrassen en drachtplanten, waaronder Calamintha nepeta 'White Cloud', Phlomis russeliana en Calamagrostis acutiflora 'Karl Foerster' zorgen samen met 200 sneeuwklokjes en verschillende najaarsbloeiers voor een bloeiboog van februari tot diep in de herfst.

Tussen het groen liggen een terras van bijna 10 m² en een vlonder van 5,5 m² in thermisch behandeld fraké. De houten constructie rust vrijdragend op regelbare terrasdragers, zodat de dakafdichting nergens wordt doorboord. Via de vlonder en een betonnen trap staat de tuin in verbinding met een lagergelegen patio.

Het dak als onderdeel van het watersysteem

Het project in Hasselt laat zien hoe een retentiedaksysteem meer kan doen dan alleen voldoen aan een vraag naar waterbuffering. Dezelfde 137 m² functioneert als tuin en verblijfsruimte, maar houdt tegelijk regenwater vast waar het valt en stelt dat water vervolgens opnieuw ter beschikking van de vegetatie.

De meerkost van de retentieopbouw moet daarbij in een breder perspectief worden bekeken. “Tegenover die investering staan een eenvoudiger bevloeiingssysteem, minder onderhoud aan irrigatieleidingen en een permanente watervoorraad waarmee de beplanting droge periodes beter kan overbruggen. Bij grotere projecten kan buffering op het dak bovendien helpen om de benodigde ondergrondse buffercapaciteit te beperken”, besluit Joachim.

De daktuin in Hasselt illustreert vooral waarom die keuze idealiter al op de tekentafel wordt gemaakt. Door de constructie af te stemmen op de tuin en het Optigrün-systeem tegelijk als waterbuffer én watervoorziening te gebruiken, kan de techniek grotendeels uit beeld verdwijnen. Wat bovenaan zichtbaar blijft, is 137 m² weelderig groen midden in de stad.

De integrale aanpak bleef bovendien niet onopgemerkt: het project werd bekroond met zilver in de categorie Daktuinen van De Vlaamse Tuinaannemer 2026/27. Ontwerper HOF tuinarchitecten ontving voor deze daktuin bovendien de architectuurprijs in dezelfde categorie.