Circulaire gevelrenovatie in Nederland toont waarde van ontwerpen voor demontage
-
© Foto's: EQUITONE
Een deel van de vernieuwde gevel.
-
Een close-up van de gerenoveerde façade.
Steeds meer gevels worden vandaag demonteerbaar ontworpen, met het oog op toekomstig hergebruik van de materialen. Of die ambitie zich over twintig of dertig jaar ook daadwerkelijk vertaalt in circulaire renovaties, valt voorlopig moeilijk te voorspellen. Daarvoor is het simpelweg nog te vroeg. In het Nederlandse Drachten vinden we wél al een interessant praktijkvoorbeeld. Bij de renovatie van het Algemeen Ziekenhuis Nij Smellinghe werd ongeveer 80% van de bestaande, ruim twintig jaar oude Etex-gevelpanelen uit vezelcement na demontage, controle, eventuele herstelling en reiniging opnieuw op dezelfde gevel gemonteerd. Nieuwe EQUITONE [pictura]-panelen, eveneens gemaakt van vezelcement, vulden de gerecupereerde exemplaren aan. Net als bij de oorspronkelijke gevel zijn ook de panelen van de vernieuwde gevel demonteerbaar bevestigd.
De gevelrenovatie vormde de eerste fase van de door Van Manen en Zwart Architecten ontworpen totaalrenovatie van het ziekenhuis, die kadert binnen de ambitie van het ziekenhuis om tegen 2030 zogeheten energiepositief te zijn. Voor de ongeveer 10.000 m² grote gevel werden verschillende scenario’s onderzocht. Volledige vervanging door glas of nieuwe EQUITONE [pictura]-panelen behoorde tot de mogelijkheden, maar ook maximaal behoud en hergebruik van de bestaande gevelpanelen lag op tafel.
Onderzoek naar de staat van de bestaande Etex-panelen wees uit dat 80 tot 85% na 24 jaar nog in voldoende goede staat verkeerde om opnieuw te gebruiken. Dat hergebruik mogelijk was, had echter niet alleen met de staat van de panelen te maken. Ook een ontwerpbeslissing van ruim twintig jaar geleden speelde een belangrijke rol. De panelen waren omkaderd tegen de gevel gemonteerd, waardoor er geen boorgaten in de platen zelf zaten en ze relatief eenvoudig konden worden verwijderd zonder ze onbruikbaar te maken.
Daarmee bleek het scenario met maximaal hergebruik technisch haalbaar. Aannemer Van Wijnen Groep demonteerde de panelen, waarna ze ter plaatse werden gereinigd en waar nodig hersteld, wat meteen het aantal transportbewegingen beperkte. Vervolgens werden ze opnieuw op dezelfde gevel gemonteerd. De overige panelen maakten plaats voor nieuwe EQUITONE [pictura]-panelen. Die bestaan uit vezelcement en sluiten esthetisch aan bij de bestaande Etex-panelen. Het materiaal is recycleerbaar en EQUITONE verwerkt waar mogelijk zelf gerecycleerd vezelcement in zijn productie. De [pictura]-panelen hebben volgens de fabrikant een levensduur tot vijftig jaar en beschikken over een Cradle to Cradle Bronze-certificaat.
Randen afgezaagd
Het hergebruik vroeg wel om enkele aanpassingen. Omdat de kaders door de jaren heen de randen van de Etex-panelen hadden bevuild, werden die randen op de werf afgezaagd. De panelen werden daardoor iets kleiner en vervolgens rechtstreeks tegen de gevel geschroefd.
Ook voor de vernieuwde gevel was demonteerbaarheid het uitgangspunt: zowel de hergebruikte Etex-panelen als de nieuwe EQUITONE-panelen zijn omkeerbaar bevestigd. Alle gevelpanelen werden in die context ook geregistreerd in een materialenpaspoort in Madaster.
Zijn de panelen na een volgende gebruikscyclus door beschadiging, verwering of gewijzigde technische eisen niet langer geschikt voor hergebruik, dan rest er dus nog een andere circulaire route: de recyclage van het vezelcement.
Drie keer circulair
De circulariteit van de renovatie beperkt zich met andere woorden niet tot het hergebruik van de bestaande gevelpanelen. Ze zit ook in het recycleerbare vezelcement zelf.
Én dus ook in de manier waarop de vernieuwde gevel is opgebouwd, opnieuw met het oog op toekomstige demontage en hergebruik.
Zo is de gevel in Drachten drie keer circulair: door wat behouden bleef, door het materiaal zelf en door de manier waarop oud en nieuw opnieuw zijn gemonteerd.
