Be-One in Puurs: houten bedrijfsgebouw ontworpen voor verandering en demontage (SHARP architectures en Bureau Bouwtechniek)

Be-One, goed voor zo’n 9.500 m² bruto vloeroppervlak, verrijst langs de N16 in Puurs. Als eerste grote huurders zullen United Consulting en Nieuwe Media Groep, die dezelfde eigenaar hebben als opdrachtgever Xpand, samen ongeveer 30% van het gebouw in gebruik. De overige ruimte is bestemd voor andere innovatieve bedrijven, die elkaar binnen Be-One kunnen versterken.

SHARP architectures ontwierp Be-One niet als een klassiek bedrijfsgebouw met gestapelde verdiepingen, maar als een open en doorlopend landschap. Een zacht hellend parcours van zo'n 600 meter slingert door het gebouw en verbindt de verschillende niveaus met elkaar. Langs dat parcours ontvouwt zich rond een centraal atrium een gevarieerd landschap met werk- en ontmoetingsplekken, veel daglicht en groen.

3.500 m³ hout

Die ruimtelijke aanpak kreeg een uitgesproken circulaire constructieve vertaling, met boven de funderingen een demonteerbare draagstructuur die volledig uit hout bestaat: gelamelleerd hout voor de kolommen en balken en CLT voor de vloeren. De draagstructuur wordt in grote mate geprefabriceerd. 

Voor de gevel worden onder meer prefab houtskeletelementen en een demonteerbaar bevestigingssysteem toegepast. In totaal wordt in het project ongeveer 3.500 m³ hout verwerkt.

Be-One is dus zo ontworpen dat bouwcomponenten aan het einde van hun eerste gebruiksfase uit elkaar gehaald en opnieuw ingezet kunnen worden. Dat is bij hout extra relevant. De CO₂ die bomen tijdens hun groei uit de atmosfeer opnemen, blijft in de houten bouwproducten opgeslagen zolang die niet verbranden of composteren. Hergebruik van de componenten verlengt die opslag. 

Circulariteit gaat echter niet alleen over wat er na de levensduur van een gebouw met de materialen gebeurt. SHARP architectures ontwierp Be-One daarom ook om tijdens die levensduur mee te veranderen: het gebouw is opgebouwd uit modules van ongeveer 100 m² die samengevoegd of anders ingevuld kunnen worden. Zo kunnen zowel United Consulting en Nieuwe Media Groep als de toekomstige huurders hun ruimtegebruik aanpassen zonder structurele ingrepen aan het gebouw.

Milieu-impactmodel

Maar hoeveel verschil maken die keuzes nu daadwerkelijk voor de klimaatimpact van het gebouw? Om dat in kaart te brengen, ontwikkelden aannemer Beneens Bouw en Interieur, SHARP architectures en adviesbureau Rebel een milieu-impactmodel waarmee verschillende ontwerpvarianten met elkaar vergeleken werden. De berekening houdt rekening met de productie en het transport van de belangrijkste bouwmaterialen en met het energiegebruik over een periode van zestig jaar. 

Vooral de houten draagstructuur blijkt zwaar door te wegen. Een uitvoering in beton zou volgens het model over de onderzochte fases een 3,9 miljoen kg CO₂-equivalent grotere klimaatimpact hebben. Ook een stalen draagstructuur heeft een aanzienlijk grotere klimaatimpact. 

Over het hele gebouw komt Be-One binnen de onderzochte scope uit op -235 kg CO₂-equivalent per m² netto vloeroppervlak, tegenover 528 kg CO₂-equivalent per m² voor de gehanteerde benchmark van een gemiddeld nieuw Europees kantoorgebouw. De negatieve waarde betekent dat het toegepaste hout meer CO₂ opslaat dan er volgens het model bij de onderzochte productie, het transport en het energiegebruik wordt uitgestoten.

Daar hoort wel een nuance bij: de studie is nog geen volledige levenscyclusanalyse. In deze eerste fase werden dus de belangrijkste bouwmaterialen onderzocht en lag de focus op hun productie en transport en op het energiegebruik van het gebouw. In een volgende fase moet het model ook de milieu-impact van de nog niet onderzochte levenscyclusfasen in het leven van het gebouw meenemen, waaronder de uiteindelijke demontage en verwerking van de bouwmaterialen.

Ook tijdens de uitvoering probeert Beneens Bouw en Interieur de milieu-impact van de werf te beperken. Zo draaien alle transporten en het werfmaterieel van het bouwbedrijf op HVO100, een hernieuwbare dieselbrandstof, wordt voor de aanvoer van het hout maximaal gebruikgemaakt van spoorvervoer en geldt op de werf een strikte afvalscheiding. Ook het elektriciteitsverbruik van de kranen krijgt aandacht: batterijpakketten vangen verbruikspieken op via peakshaving, zodat de gevraagde piekvermogens beperkt blijven.

Klaar in het najaar van 2027

Dat het energiegebruik over zestig jaar nauwelijks doorweegt in die berekening, heeft alles te maken met de energieprestaties van Be-One: meer dan duizend geïntegreerde zonnepanelen en geothermie voor verwarming en koeling moeten het bedrijfsgebouw energiepositief maken. De productie, het onderhoud en de vervanging van de zonnepanelen veroorzaken weliswaar uitstoot, maar de opgewekte elektriciteit vermijdt tegelijk de afname van elektriciteit met een hogere klimaatimpact van het net. Daardoor blijft de netto klimaatimpact van het energiegebruik over zestig jaar nagenoeg beperkt tot nul. 

Ook slim waterbeheer, een optimaal gebruik van daglicht, veel groen en lowtech technieken maken deel uit van het duurzaamheidsconcept.

Naast Beneens Bouw en Interieur, SHARP architectures, Bureau Bouwtechniek, Rebel en bouwheer Xpand zijn bij de realisatie van Be-One ook WOW Engineering, Gebotec en D2S International betrokken, respectievelijk voor de studies stabiliteit, technieken en akoestiek.

De oplevering van Be-One is voorzien in het najaar van 2027.