Circulaire renovatie geeft verouderd infocentrum van Kamp C tweede leven als Vonk

Het oorspronkelijke infocentrum van Kamp C was eigenlijk het onthaal- en bezoekersgebouw van de site. Het fungeerde als toegangspoort tot de verschillende rondleidingen, demonstratieprojecten en proefopstellingen op de campus en er vond nu en dan een evenement plaats. 

Vonk zal die rol opnieuw opnemen, maar dan uitgebreider. Het vernieuwde gebouw wordt een ontmoetingsplaats, leeromgeving en demonstratiecentrum waar onderzoek, kennisdeling en praktijk rond biogebaseerd en circulair bouwen samenkomen. Het gebouw krijgt onder meer een auditorium voor ongeveer 140 bezoekers, expositieruimtes, een materialenbibliotheek voor bio-ecologische bouwmaterialen en een horecafunctie die ook toegankelijk wordt voor bezoekers en buurtbewoners. Vanuit Vonk vertrekken bovendien de leertrajecten van Eco-build Kempen en BE.HOT!.

Voor het project stelde Kamp C eind 2024 een multidisciplinair ontwerpteam samen via een circulaire aanbesteding. Dat team bestaat uit ROOILIJN architectuur, dat het ontwerp tekende, BLIEBERG A.C.E. voor advies rond de circulaire aanbesteding van het project, abt be voor de studie technieken, Studiebureau Cobbaut voor de studie stabiliteit, M-gineers voor de studie akoestiek en Begreen@Home voor de EPB-verslaggeving. 

Een halfjaar later, in mei 2025, werd via een tweede circulaire aanbesteding Beneens bouw en interieur aangesteld als hoofdaannemer. Het Olense bouwbedrijf vormde daarop met de ontwerppartners een bouwteam. Het werd met andere woorden nadrukkelijk betrokken bij de verdere uitwerking van het ontwerp.

Midden mei van dit jaar vatte Beneens de werken aan. De oplevering staat gepland voor begin volgend jaar.

Behoud en hergebruik in situ

Circulariteit begint in Vonk bij het behoud van wat er al aanwezig is. Het gebouw wordt niet uitgebreid en ook de dragende structuur ondergaat geen ingrijpende wijzigingen. Nieuwe ingrepen blijven beperkt tot wat functioneel noodzakelijk is.

Die nieuwe ingrepen worden zo veel als mogelijk uitgevoerd met materialen die verwijderd dienen te worden bij de renovatie. “Daarom is van klassieke sloop geen sprake”, vertelt Bart Mermans van ROOILIJN architectuur. “In de plaats daarvan maakt Beneens op dit moment werk van een zorgvuldige ontmanteling van het gebouw. De materialen die zo vrijkomen, worden gesorteerd, waarna wordt bekeken waar we ze opnieuw kunnen inzetten in Vonk. Stenen afkomstig van de gedeeltelijke afbraak van de kapel in het infocentrum zullen we bijvoorbeeld gebruiken voor het opmetselen van de toog in de nieuwe cafetaria. Vrijgekomen materialen die we niet in situ kunnen hergebruiken, proberen we een tweede leven te geven in ander projecten.”

De projectpartners blijven tijdens de uitvoering ook constant op zoek naar bijkomende hergebruikkansen – die open benadering vormt volgens hen een essentieel onderdeel van circulair bouwen. Bart Mermans: “Zo onderzoeken we onder meer of ter plaatse gerecupereerd hout kan worden hergebruikt voor het werkblad van de cafetariatoog. En of stalen liggers die vrijkomen uit de afbraak van een deel van de kapel in het infocentrum kunnen worden ingezet voor de aanleg van een vluchtweg.”

Recuperatie ex situ, biogebaseerde materialen en aanpasbaar ontwerp

Het bouwteam zocht ook over de projectgrenzen heen naar recuperatiematerialen. Zo wordt voor het auditorium in Vonk, zowat het pronkstuk van het project, tapijt toegepast dat elders gerecupereerd werd. “Terwijl de zitjes afkomstig zijn van een voormalig Sanofi-gebouw”, aldus Bart Mermans. 

Nieuwe materialen waarvoor geen gerecupereerd alternatief beschikbaar is, zullen zo veel als mogelijk biogebaseerd zijn. “Denk aan lokaal hout, kalkhennep en leem”, aldus de architect.

De circulaire insteek vertaalde zich ook in aanpasbaarheid en toekomstig hergebruik. “Tussen de cafetaria en de polyvalente ruimte wordt bijvoorbeeld een modulaire invulwand gerealiseerd die wordt vervaardigd uit lokaal hout in de schrijnwerkerij van Beneens”, licht Bart Mermans toe. “Dankzij de modulaire opbouw kan de wand eenvoudig worden aangepast aan nieuwe materialen, demonstraties en tentoonstellingen.”

Geothermie

De renovatie betekent ook een upgrade voor de technieken. Zo zal een geothermische warmtepomp met bodemsondes instaan voor de verwarming en koeling van Vonk. “De bestaande vloerverwarming op het gelijkvloers blijft behouden en wordt in de plannen van het ontwerpteam gekoppeld aan het nieuwe systeem”, aldus Joeri Beneens van Beneens. “Een belangrijk aandachtspunt vormt daarnaast de ventilatie. Het bestaande systeem van mechanische en natuurlijke ventilatie wordt volledig aangepast aan de aanzienlijk strengere comfort- en ventilatie-eisen die vandaag gelden.”

Ontwerp- en bouwproces als praktijkproef

Wanneer Vonk in het voorjaar van 2027 de deuren opent, zal niet alleen het eindresultaat zichtbaar zijn. “Ook het traject ernaartoe vormt een belangrijk onderdeel van het verhaal. Het project fungeert immers als een praktijkproef voor circulair bouwen, waarbij ontwerpers, aannemer en opdrachtgever voortdurend zochten naar nieuwe manieren om materialen en bestaande structuren maximaal te valoriseren”, besluit Bart Mermans.

Het renovatieproject kan rekenen op steun uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) en van Provincie Antwerpen.