Coussée Goris Huyghe transformeert ‘lelijkste gebouw van Gent’ tot woontoren met lichte mantel en stadstuin

De brutalistische toren uit de jaren 70, ontworpen door Dirk en Geo Bontinck, kreeg in Gent geregeld het weinig flatterende etiket van ‘lelijkste gebouw van Gent’. De herontwikkeling gaat terug op een ontwerpwedstrijd uit 2015, die Coussée Goris Huyghe samen met GAFPA won. Na jaren van gewijzigde plannen, sloopwerken en uitstel nam LIFE de site over. De ontwikkelaar besloot verder te werken met Coussée Goris Huyghe en bracht het ontwerp opnieuw dichter bij het oorspronkelijke wedstrijdvoorstel.

Betonstructuur blijft staan

Centraal in het ontwerp staat de keuze om de bestaande toren niet af te breken. De betonnen draagstructuur van de gelijkvloerse verdieping en tien bovenliggende bouwlagen blijft volledig behouden. Daarmee blijft niet alleen een herkenbaar onderdeel van de Gentse skyline overeind, maar wordt ook de hoeveelheid materiaal en ingebedde CO₂ vermeden die met volledige sloop en nieuwbouw gepaard zou gaan. Ook bestaande funderingen van de inmiddels gesloopte achterbouw worden waar mogelijk opnieuw gebruikt.

Architecturaal krijgt de toren een nieuwe mantel. Een lichte, horizontaal gelede gevel wordt rond het bestaande volume gevouwen en vormt terrassen en buitenruimtes tussen de oorspronkelijke toren en de nieuwe gebouwschil. De betonnen structuur blijft daarbij leesbaar achter het nieuwe omhulsel. Waar het oorspronkelijke gebouw zich met zijn harde gevels en verhoogde plint van zijn omgeving afkeerde, moet de nieuwe ingreep het volume opener maken en sterker verbinden met de stad.

Van monoliet naar stedelijk ensemble

Ook de stedenbouwkundige opzet verandert ingrijpend. Achter de toren komen drie lagere nieuwbouwvolumes van drie tot zes bouwlagen. Daarmee wordt afgezien van een tweede hoogbouwvolume dat met de bestaande toren zou concurreren. Volgens LIFE bevat de nieuwe vergunningsaanvraag ongeveer 20 procent minder bouwvolume dan de eerdere plannen en sluit ze opnieuw nauwer aan bij het oorspronkelijke wedstrijdontwerp.

In totaal omvat Portus 105 appartementen. Ongeveer vijftig daarvan worden ondergebracht in de voormalige Belgacomtoren, aangevuld met circa 55 woningen in de nieuwbouw. In de toren gaat het om ruime appartementen, terwijl de lagere volumes compactere woningen krijgen. Twintig procent van het totale woonaanbod wordt gereserveerd voor ‘bescheiden wonen’. Op de benedenverdiepingen komen onder meer kantoren, coworking, horeca, wellness, fitness en andere functies die ook buiten de woningen activiteit op de site moeten brengen.

Groen van maaiveld tot dak

Minstens even bepalend voor de nieuwe Portus-site wordt de onbebouwde ruimte. Het landschapsontwerp omvat ongeveer 5.000 m² aan publieke en semipublieke groene ruimte, met daarin een publiek toegankelijke stadstuin van circa 3.000 m². Die sluit aan op een grotere binnentuin voor bewoners en gebruikers. Voor het landschap werkt het ontwerpteam samen met de Nederlandse tuinontwerper Piet Oudolf, Tom De Witte en LOLA Landscape Architects.

Het groen wordt bovendien doorgetrokken over de gebouwen. Technische installaties worden zoveel mogelijk uit het zicht gehouden, zodat de daken als aaneengesloten groene zones kunnen worden ingericht. Ook in en rond de gevels zijn planten en bomen voorzien. Zo moet een verbinding ontstaan tussen de tuin op maaiveldniveau en het groen op de daken. LIFE spreekt daarnaast over meer dan honderd extra bomen op de site en stelt dat het nieuwe plan 25 procent meer groen bevat dan de vorige versie.

Meer ruimte rond de toren

Ook aan de randen van het terrein wordt de relatie met de stad hertekend. De Doornsteeg wordt verbreed en vergroend en de bebouwing schuift er verder terug ten opzichte van eerdere plannen. De Stad Gent overweegt volgens LIFE daarnaast om ook de versteende berm langs de Oude Beestenmarkt te vergroenen. Zo moet de voormalige afgesloten kantoorsite geleidelijk deel gaan uitmaken van een netwerk van publieke en groene ruimtes rond Portus Ganda.

Een opvallende ingreep zit onder de grond. Waar een eerdere vergunning drie ondergrondse niveaus voorzag, wordt dat in de nieuwe aanvraag teruggebracht tot één niveau. Daardoor moet aanzienlijk minder grond worden uitgegraven en afgevoerd. Samen met het behoud van de torenstructuur en het mogelijke hergebruik van bestaande funderingen beperkt die keuze volgens de ontwikkelaar zowel het materiaalgebruik als het vrachtverkeer, de uitstoot en de hinder tijdens de bouw.

Een nieuw hoofdstuk na jaren stilstand

De transformatie moet uiteindelijk een gebouw opleveren dat tegelijk herkenbaar en radicaal veranderd is. De zware betonstructuur van de Belgacomtoren verdwijnt niet, maar wordt het skelet voor een nieuwe woonomgeving. De lichte mantel, de terrassen, de lagere volumes en het landschap moeten het voormalige monolithische kantoorcomplex openbreken en opnieuw verbinden met de historische binnenstad, de Reep en Portus Ganda.

De omgevingsvergunning voor het nieuwe ontwerp is inmiddels aangevraagd. Als de procedure volgens planning verloopt, wil LIFE in 2027 met de werken starten. De oplevering wordt voorzien voor 2029-2030, met de eerste bewoners die volgens de huidige planning in 2030 hun intrek kunnen nemen. Daarmee zou na meer dan twee decennia van plannen, wijzigingen en uitstel eindelijk een nieuw hoofdstuk beginnen voor een van de meest besproken gebouwen van Gent.