DOCUMENTAIRE. Bouwen door de Buurt (Robert Wiering, 2025)
In Vlaanderen leidt elk voorstel tot verdichting al snel tot discussie. Dat bewoners zélf op zoek gaan naar bouwgrond, een plan uitwerken en vervolgens hun eigen woonproject realiseren, lijkt daarom bijna ondenkbaar. Toch is het precies dat wat in de Nederlandse stad Almere gebeurde. De documentaire Bouwen door de Buurt (2025) van Robert Wiering toont hoe bewoners van de Kruidenwijk van de gemeente de kans kregen om zelf geschikte locaties te zoeken voor nieuwe woningen, met als doel de wijk op een kleinschalige manier te verdichten.
De documentaire volgt starters en doorstromers die hun zoektocht naar een bouwplek combineren met overleg, participatie en planvorming. Opvallend is dat de gekozen locaties telkens een bestemmingswijziging naar wonen vereisten, precies een van de meest gevoelige onderdelen van ruimtelijke ontwikkeling. Toch slaagden de initiatiefnemers erin om draagvlak te creëren door zelf een concreet bouwplan op te stellen, afgestemd op hun budget en woonnoden, en dat rechtstreeks aan de buurt voor te leggen. Het resultaat is een vorm van verdichting die niet van bovenaf wordt opgelegd, maar van onderuit ontstaat.
Verdichten met draagvlak
De documentaire maakt tegelijk zichtbaar hoe uitzonderlijk snel het traject verliep. Van het zoeken naar een locatie tot het doorlopen van de bestemmingswijziging en participatieprocedure verstreken iets meer dan drie jaar. Voor Nederlandse begrippen is dat opmerkelijk: vergelijkbare trajecten nemen vaak dubbel zo lang in beslag. Volgens de evaluatie van het experiment was daarbij vooral de houding van de overheid cruciaal. Ambtenaren en bestuurders vertrokken niet vanuit bezwaren, maar vanuit het principe "ja, mits", waardoor initiatiefnemers effectief ruimte kregen om hun plannen uit te werken.
De betekenis van het experiment reikt verder dan Almere alleen. Veel naoorlogse groeikernen kampen vandaag met dezelfde uitdaging: hoe verdichten zonder de kwaliteiten van bestaande woonwijken aan te tasten? Bouwen door de Buurt suggereert een mogelijk antwoord. Niet via grootschalige ontwikkelingsprojecten, maar door bewoners zelf een actieve rol te geven in de verdere ontwikkeling van hun wijk. Documentairemaker Robert Wiering brengt dat proces op een toegankelijke en tegelijk confronterende manier in beeld. Zijn documentaire biedt niet alleen een inkijk in het Nederlandse planningssysteem, maar ook stof tot nadenken voor architecten, beleidsmakers en burgers die zoeken naar nieuwe vormen van stadsontwikkeling.
