Toon Possemiers (abt be): "Niet bouwen blijft de meest duurzame oplossing"

Dag Toon. Dat circulair bouwen voor jou altijd start met de vraag of bouwen wel echt nodig is, is vermoedelijk ook zichtbaar in de aanpak van abt be?

“Dat klopt. Natuurlijk draait circulariteit om het sluiten van de kringloop van materialen en ook van water en energie, maar wij vinden dat je altijd eerst een stap achteruit moet zetten. Nog voor je nadenkt over materialen of technieken, moet je de bouwheer de vraag stellen en samen met hem onderzoeken of een nieuw gebouw wel écht nodig is. Kan een bestaand gebouw niet hergebruikt worden? En als een nieuw gebouw toch nodig blijkt, moet je de bouwheer ook de vraag stellen of het geplande programma en dus het volume niet te groot zijn. Zo’n vragen, die niet evident zijn, zeker niet wanneer een opdrachtgever al een volledig uitgewerkt plan voor ogen heeft, bepalen uiteindelijk veel sterker hoe duurzaam een project wordt dan materiaalkeuzes of de focus op aanpasbaar en demonteerbaar bouwen.”

“Wanneer nieuwbouw gerechtvaardigd blijkt, proberen wij bij abt circulariteit veel breder te bekijken dan alleen vanuit materialen en technieken en zaken als aanpasbaarheid en demonteerbaarheid. Ook sociale aspecten maken daar voor ons bijvoorbeeld deel van uit. Neem nu het recupereren van materialen; dat vraagt meer arbeid dan alles slopen en vervangen, maar creëert tegelijk kansen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in te schakelen. Ook die maatschappelijke dimensie hoort volgens ons bij duurzaam bouwen."

Als nieuwbouw echt nodig blijkt, waar zit volgens jullie dan de grootste hefboom om de milieu-impact van het gebouw te verkleinen?

“Bij de draagstructuur. Wanneer die niet doordacht is opgezet, wordt het bijzonder moeilijk om later nog een flexibel of circulair gebouw te realiseren. Bovendien zit een groot deel van de CO₂-impact van een gebouw net in die structuur. Daar valt dus veel winst te boeken door bijvoorbeeld te kiezen voor hout, beton met een lagere CO₂-impact of groen staal. Alleen, een daarom gaat daar soms minder aandacht naar, is dat vaak minder zichtbaar voor de opdrachtgever. Een duurzamer betonmengsel zie je niet – terwijl de meerkost wel onmiddellijk opvalt.”

Hoe maken jullie bij abt be duurzaamheidskeuzes meetbaar?

“Voor de draagstructuur berekenen we standaard de embodied carbon, uitgedrukt in kilogram CO₂-equivalent, van de zogeheten module A (de CO₂-uitstoot die ontstaat vanaf de winning van grondstoffen tot en met de realisatie van het gebouw, red.). We tonen dan niet één oplossing, maar meestal verschillende scenario’s. Zo ziet een opdrachtgever meteen hoeveel CO₂-uitstoot hij kan besparen door bepaalde keuzes te maken. Op termijn willen we diezelfde analyse niet alleen voor de draagstructuur uitvoeren, maar ook voor andere onderdelen van het gebouw, zoals de technieken, de gebouwschil en de inrichting. Daarvoor bestaan vandaag al hulpmiddelen zoals TOTEM, al staan die voor sommige toepassingen nog niet volledig op punt.”

Circulaire oplossingen kosten vaak meer. Hoe overtuig je opdrachtgevers dan toch daarvoor te kiezen?

“Dat is inderdaad een uitdaging. Daarom benoemen we naast de investeringskost ook de restwaarde van een gebouw; wanneer je circulair bouwt, creëer je materialen en componenten die later opnieuw gebruikt kunnen worden en die vertegenwoordigen nog economische waarde. Circlewood, dat modulaire houten gebouwen bouwt en net als abt be deel uitmaakt van de Nederlandse ingenieursgroep Oosterhoff, garandeert die restwaarde zelfs in al zijn projecten; als een gebouw over dertig jaar niet langer nodig is, neemt Circlewood het terug tegen een vooraf afgesproken prijs.”

 “Als opdrachtgevers niet langer uitsluitend gaan kijken naar wat een gebouw vandaag kost, maar ook naar wat het later nog oplevert, dan wordt circulair bouwen zonder twijfel interessanter voor hen.”

Welke structurele maatregel zou er volgens jou voor zorgen dat er meer circulair gebouwd wordt?

“Een taxshift die bouwmaterialen duurder maakt en de kosten op arbeid reduceert. De relatief goedkope prijs van bouwmaterialen en hoge arbeidskosten zorgen er vandaag immers voor dat het vaak interessanter is om alles af te breken en nieuwe materialen te gebruiken dan om bestaande materialen zorgvuldig te demonteren en opnieuw in te zetten. Zodra die economische logica verandert, zal de sector vanzelf meer inzetten op hergebruik.”

Tot slot, als je één boodschap zou mogen meegeven aan architecten, aannemers, fabrikanten van bouwmaterialen, en andere bouwprofessionals om de bouwsector duurzamer te maken, welke zou dat dan zijn?

“Veel opdrachtgevers overtuig je niet met idealen alleen. Daarom: probeer niet alleen naar de aankoopprijs te kijken, maar ook naar de restwaarde. Mensen kopen soms ook een duurdere wagen omdat die na vijf jaar meer waard blijft. Waarom zouden we gebouwen niet op dezelfde manier bekijken?”

Bedankt, voor je waardevolle inzichten, Toon!