AI berekent, maar wie geeft betekenis? Paulus Present (UGent, Bureau Bouwtechniek) over de grenzen van artificiële intelligentie in architectuur
Kan artificiële intelligentie het ontwerp van gebouwen overnemen? Die vraag vormt het vertrekpunt van de lezing van ir. arch. Paulus Present tijdens de denkavond De Artificiële Architect op 6 mei in Gent. Zijn antwoord is helder: AI kan veel, maar niet wat architectuur in essentie tot architectuur maakt. Berekenen, genereren en optimaliseren? Ja. Betekenis geven, verantwoordelijkheid opnemen, keuzes maken en verantwoorden? Dat blijft mensenwerk.
Architectuur laat zich volgens Present niet reduceren tot een technische of formele oefening. Ze raakt aan hoe mensen wonen, werken en samenleven. Daarmee krijgt ze het karakter van een zorgpraktijk: een discipline waarin aandacht, afweging en verantwoordelijkheid centraal staan. Niet alleen het resultaat telt, ook het proces zelf vormt en scherpt de ontwerper. Dat onderscheid vat hij kernachtig samen: AI berekent, maar een mens betekent.
"AI berekent, maar een mens betekent."
Precies dat onderscheid komt onder druk te staan. Wanneer AI zich in het ontwerpproces nestelt, verschuift de focus al snel naar efficiëntie en output. De vraag dringt zich op: wat gebeurt er met betekenis wanneer snelheid de maatstaf wordt?
Van ontwerper naar beoordelaar
De impact van AI wordt vandaag het meest zichtbaar in de vroege ontwerpfase. In korte tijd genereert ze beelden, concepten en varianten. Dat kantelt de rol van de architect. Minder exclusief ontwerper, meer beoordelaar.
Die verschuiving lijkt logisch, maar heeft gevolgen. Hoe sneller iets ontstaat, hoe minder vanzelfsprekend het wordt om de redenering erachter te doorgronden. De opdracht van de architect verandert: selecteren, kaderen en bijsturen met een scherp oog voor kwaliteit en context.
Ondersteuning heeft een grens
AI ondersteunt waar analyse, structurering en generatie centraal staan. Daar ligt haar kracht. Zodra keuzes ruimtelijke, maatschappelijke of ethische implicaties krijgen, verschuift de verantwoordelijkheid opnieuw naar de mens. Present trekt die lijn duidelijk: vervanging begint waar de menselijke verantwoordelijkheid verdwijnt achter een systeemlogica. Denk aan de televisieshow Little Britain: “computer says no.”
"Vervanging begint waar de verantwoordelijkheid verdwijnt achter een systeemlogica."
Architectuur overstijgt performantiecriteria. Ze vertaalt noden naar ruimte en maakt keuzes die verder reiken dan data. Dat maakt volledige uitbesteding onmogelijk, hoe performant de technologie ook wordt, tenzij we in een wereld voor machines willen terechtkomen.
Wat dreigt verloren te gaan?
De inzet van AI raakt niet alleen aan het eindresultaat, maar ook aan het proces. En net daar schuilt een kwetsbaarheid. Ontwerpen vraagt traagheid. Twijfel. Frictie. Elementen die moeilijk te vatten zijn in een systeem dat gericht is op snelheid en output.
AI kan overtuigend creatieve oplossingen genereren, maar die creativiteit mist verankering in menselijke ervaring. Het risico ontstaat dat ontwerpen correct ogen, zonder werkelijk doorleefd te zijn. Tegelijk loert competentieverlies: wie structureel uitbesteedt, verliest op termijn het vermogen om zelf te beoordelen.
Auteurschap en verantwoordelijkheid
De vraag naar auteurschap wordt scherper naarmate AI actiever mee ontwerpt. In strikte zin produceert AI mee en lijkt ze dus mede-auteur. Maar architectuur vraagt meer dan voortbrengen alleen. Auteurschap impliceert intentie, afweging en verantwoordelijkheid. En precies daar moet een menselijke architect aanspreekbaar blijven. Elke keuze, elk voorstel, ook wanneer gegenereerd door AI, vraagt om een menselijke positie: klopt dit, dient dit, en wil ik dit realiseren? Want de gebouwde wereld komt tot stand voor mensen en misschien dus ook het beste steeds dóór mensen.
Vier stemmen, vier invalshoeken
Naast Paulus Present brengen nog drie sprekers hun perspectief:
- Ruben Verstraeten – professor aan de Ugent
Topic: More Than Chat wrap up - Marius Grootveld – docent aan RWTH Aachen, oprichter Veldwerk Architecten
Topic: Cultural Texture - Jan Mannaerts – docent aan de UGent, oprichter 360 architecten
Topic: Bespiegelingen van een ontwerper
Moderator: ir. arch. Peggy Totté - Architectuurwijzer
Meer dan een technologisch verhaal
De inzet van de avond, die kadert binnen het vak ‘beroepspraktijk: deontologie voor de ingenieur-architect’ van prof. arch. Jan Moens, reikt verder dan tools of efficiëntie. Het gaat over auteurschap, verantwoordelijkheid en beroepsethiek. Over de vraag of architectuur zich laat vangen in modellen en patronen, of net ontsnapt aan die logica.
En uiteindelijk: wat verwacht de samenleving van een architect in een tijdperk waarin ontwerpen deels uitbesteed raakt aan machines?
Na afloop is er een receptie, bedoeld als verlengstuk van de avond: informeel, maar vaak het moment waarop standpunten uitgediept worden.
Praktisch
- Datum: woensdag 6 mei 2026
- Uur: 19u (deuren om 18u45)
- Locatie: Auditorium Quetelet, Campus Tweekerken (locatie)
