“Woningen vinden in plaats van bouwen”: herbekijk de lezing van Sanne van Manen (Platform Woonopgave)
Vlaanderen wil tegen 2050 zo’n 450.000 bijkomende woningen realiseren. Tegelijk staat een aanzienlijk deel van de bestaande woningvoorraad leeg of wordt die onvoldoende benut. Moeten we dan wel blijven inzetten op nieuwbouw? Met Unlock the Housing Stock onderzoeken Bond Beter Leefmilieu, LabLand, erts* en Architectuurwijzer, met steun van Allianz Foundation, hoe bestaande woningen een groter deel van de toekomstige woonvraag kunnen opvangen. Niet noodzakelijk meer gebouwen dus, maar wel meer voordeuren.
In het kader van dit project verwelkomde Architectuurwijzer op 2 september 2026 de Nederlandse architect en onderzoeker Sanne van Manen. Ze is oprichter van Platform Woonopgave, dat pleit voor een fundamenteel andere aanpak van de wooncrisis. Volgens Van Manen moeten we niet alleen kijken naar hoeveel woningen er ontbreken, maar ook naar hoeveel woonruimte er al beschikbaar is. Haar uitgangspunt: eerst woningen vinden, daarna pas nieuw bouwen. Daarbij staan betaalbaarheid, duurzaamheid en de behoeften van bewoners centraal.
Meer woningen binnen dezelfde muren
Platform Woonopgave onderzoekt hoe bestaande gebouwen meer mensen kunnen huisvesten. Zo richtte het platform zich op Nederlandse rijwoningen uit de jaren vijftig, zestig en zeventig. In deze buurten daalde de gemiddelde huishoudgrootte van 3,2 naar 2,1 personen, waardoor ook het draagvlak voor lokale voorzieningen afnam. Door woningen horizontaal of verticaal te splitsen, ruimtes te delen of afzonderlijke toegangen toe te voegen, kunnen nieuwe woonmogelijkheden ontstaan. Tegelijk bieden zulke ingrepen kansen om woningen toegankelijker te maken voor ouderen en bestaande buurten nieuw leven in te blazen.
Maar de mogelijkheden beperken zich niet tot individuele woningen. Ook leegstaande kantoren, ruimtes boven winkels en onbenutte daken bieden kansen. Samen met Vereniging Deltametropool bracht Platform Woonopgave het potentieel in Rotterdam in kaart. De onderzoekers identificeerden er theoretisch ruimte voor ongeveer 110.000 bijkomende woningen, tegenover zo’n 100.000 woningzoekenden in de regio. De atlas onderzoekt niet alleen waar woningen kunnen worden toegevoegd, maar ook hoe ingrepen kunnen bijdragen aan betere voorzieningen, duurzamere gebouwen en leefbaardere buurten.
Bewoners als partners
Een belangrijke voorwaarde is volgens Van Manen dat bewoners vanaf het begin bij de plannen worden betrokken. In het Oude Westen in Rotterdam organiseerde Platform Woonopgave samen met onder meer Recht op de Stad een campagne waarin buurtbewoners zelf op zoek gingen naar nieuwe woonmogelijkheden. Met maquettes, kaarten en een tentoonstelling werden voorstellen voor woningsplitsing, optoppen en transformatie bespreekbaar gemaakt. Daarbij bleek dat bewoners vooral enthousiast werden wanneer nieuwe woningen ook oplossingen boden voor bestaande problemen, zoals ouderen die op hogere verdiepingen zonder lift wonen.
De lezing maakte duidelijk dat de woonopgave veel verder reikt dan architectuur alleen. Ook regelgeving, financiering, grondeigendom en nieuwe samenwerkingsvormen bepalen of bestaande gebouwen beter kunnen worden benut. Van Manen ziet daarbij onder meer kansen voor wooncoöperaties, die betaalbaarheid op lange termijn kunnen helpen waarborgen. Haar pleidooi sluit nauw aan bij de ambities van Unlock the Housing Stock: de bestaande woningvoorraad beschouwen als een bron van nieuwe mogelijkheden.